Anarkiya

Martes, Nobyembre 09, 2010 | 0 Comments





Pangatlong banda pa lang, madilim ang paligid—matagal mag set-up ng instrumento. Umuugong ang mikropono sa kalapit na speaker, feedback…feedback…ang ingay ng mga miron, naghihiyawan na, sumusipol, nagmumura.

“hoy! Tang-ina nyo rakrakan na!”
Tang-ina tagal naman nyaaan!”

Mausok ang paligid, marumi at malagkit ang sahig sa mga natapong inuming nasa plastik na baso. May mga totoy na nag-aastang tigasin kahit ga-tingting pa lang ang mga braso at bakas pa ang uhog na natuyo sa ilong. 

Kanya-kanyang pormahan, bidahan at pagalingan. Mga sapatos na hiniram, mga naghahapitang pantalon—itim lahat ang kulay. At kung merong nakasuot ng checkered na yellow pants, stand out yun, malamang Mohawk ang buhok nya. 

May mga tin-edyer na may hawak na banderang parang red cross pero naka ekis ito. Winawagayway sa ere habang paikot-ikot na tumatakbo. Mga mga magkakagrupong nagtatayugan ang buhok na parang nakakita ng multo, habang ang iba naman ay mukhang kalabaw na may singsing sa ilong at nguso.

Kadena sa leeg, braso at pantalon. Perdible sa binti, matutulis na wristband, make-up na makapal sa mata, kalbong ulo at ngising aso. May putang ina at hindot ang bawat pasada ng salita, bigay na bigay ang dighay ng amoy ng alak sa nabubulol na salita at sa halakhak na mababaw. Kanya-kanyang palakihan ng middle finger kapag may nag flash na camera…

Tang-ina ang tagal ng tugtog…
eto na may pumasok na distortion riff sa C. bumulaga na ang bandang naka set-up, tang-ina rakrakan na ulit…

I am an anti-christ 
I am an anarchist
Don't know what I want but 
I know how to get it
I wanna destroy the passer by cos I
I wanna be anarchy!
No dogs body!
 
Islaman na agad! Walang kagatul-gatol kanya-kanyang sikuhan, balyahan, talunan sa pormang para lang nangingisay na hipon. Walang kwenta kung magkatamaan, sayaw daw ito e.

Hanep humataw ang bandang ito…

Anarchy for the UK
It's coming sometime and maybe
I give a wrong time stop at traffic line
Your future dream is a sharpie's scheme

'Cause I wanna be Anarchy
In the city

How many ways to get what you want
I use the best
I use the rest
I use the N.M.E
I use Anarchy

Dumadagundong sa lakas ng palo sa snare ang drummer, sinasabayan ng tumatalong offbeat ng bass, pero kumakagat din naman sa balat ang riff ng distortion ng lead guitar. Punk na punk ang dating ng bandang ito, halatang sinasamba nila at ipinagtitirik ng kandila si Sid Vicious at Johnny Rotten, ang mga anarkista ng eksena sa London.  Kahit walang British twang ang vocalist talo-talo na din lunod naman sa ingay ang hiyaw nya e.

Kitang-kita sa audience ang sigla sa unang pitada pa lang ng ingay. Parang hipong naglundagan agad ang mga totoy ng punk scene sa Katrina’s. maaga pa, malamang kakapusin na sa hininga ang sinumang umuubos ng baga niya sa kaiinom at kasisigaw sa gabing ito.


***

“ikaw ba ang syota ni Jenny?”
“ako nga, ako si Oliver.”
“uy, di ko alam mahilig pala sa toothpick si Jen?”
“Tangina pare sarap ng syota mo! hahaha!”
Gwapong gwapo si Mike, bida kasi sa rakrakan sa eksenang punk sa bawat gig. Kahit mukhang basura ito bida naman sa mga chikas, talentado e—rockstar na rockstar.


***


“ano bata, gwapong-gwapo ka a…tuli ka na ba?”

Nanunuyang tawanan ang naging tugon sa binitawang pang-uuyam na iyon ng pulis. Tawanan mula sa kanya ring dalawang kasama na nakahawak ng mahigpit sa mga braso ni Mike. Hawak-hawak nito ang dalawang piraso ng drum stick ni Mike, kilala nya ito kasi binalot pa man din niya ito ng malapad na gomang pang tirador sa hawakan para maiwasang dumulas sa kamay niya kapag pumapalo siya ng malakas sa snare drums.

“ilapit na yan dito, at nang magkaintindihan kami…”

Halata sa mukha ni Mike ang takot, di lang simpleng Pulis ang kaharap nya, Chief of Police ito at may atraso sya sa anak nito. ‘tang-ina kasi sinyota at binaboy ba naman nya ang babaeng trip ng anak ni tsip, eto ngayon yari sya. Malamang bugbog at di lang bugbog kundi lamog ang kauuwian nya.

“magkaintindihan muna tayo bata ha, di ka masasaktan kung susunod ka lang sa gusto ko. Mabait naman akong tao e, mainitin nga lang ang ulo sa mga pasaway at tumatanggi sa gusto ko”


***


“Mike, kami na ni Jenny e baka naman pwedeng wag mo na kaming istorbuhin, dami namang nagkakagusto sa iyo e.”

“pare, di naman ako ang lumalapit sa syota mo e, bakit ako ang pinagbabawalan mo? Kausapin mo syota mo wag ako”

Maingay ang paligid di masyadong magkarinigan ang dalawang nag-uusap sa likod ng stage, hiyawan ng hiyawan ang mga audience halatang nabitin sa tugtugan. Nilapit muli ni Mike ang mukha niya kay Oliver,

“pare ambango ng singit ng syota mo, hehehe…”



***


Anlapit lang ng mukha ni Tsip sa mukha ni Mike, mukhang sinasadya nitong ipaamoy ang hininga niyang amoy beer sa binata, pero di maikakaila ang ngisi ng pulis habang kinukumpas-kumpas niya ang dalawang stick na hawak.

“una, susunod ka sa ipapagawa ko sa iyo, tandaan mo hawak ko kayong magkapatid. Anytime pwede ko kayong kasuhan at ibyahe sa bilibid.”

“pangalawa, matapos mong sundin ang pinapagawa ko sa iyo, inaasahan kong magtatanda ka na at di mo na iistorbuhin ang syota ng anak ko.”

“pangatlo…ano nga ang pangatlo Dolpo?”

sabay baling sa isang pulis na nakahawak sa braso ni mike sa gawing kanan.

“walang makakaalam nito!”
 
sabayang bigkas ng dalawang aso kasunod ang impit na tawanan.

“sige paluhurin na yan!”


*** 


Tumalikod si Mike, alam niyang nabitawan na nya ang tamang salita para sa gabing iyon. Di na nya kailangang idetalye pa sa payatot na kaharap kung paano nya sinisisid ang tahong sa dagat. Lalake sya e, ano bang problema?
Payat si Oliver, mahahaba ang braso—kaya’t sapul agad ang batok ng nakatalikod na si Mike nang paulanan niya ng suntok ito, sunod-sunod. Pero kapos ang pwersa. Bumuwelta si Mike, batak ang braso nito sa hambalos ng drum tatlong pasok na kumbinasyong nagpabuwal kay Oliver. Sargo ang dugo sa nguso, bali ang ilong, lagas ang ngipin.

“Tang-ina mo! Gago! Ano lalaban ka? Shit ka!” 

Kagulo sa backstage, humalo na sa gulo ang mga barkada ni Oliver at ka-banda ni Mike, rambulan. Sipaan, sapakan, hiyawan. Si Oliver kalmado na. nakayukayok sa sulok nagpapahid ng dugo sa ilong. Tumayo ng dahan-dahan. Nasa likod siya ni Mike na kasalukuyang tuwang-tuwa at nagtatalon at nagsisigaw sa panalong natamo.
Bumunot ng baril sa likurang bewang si Oliver, tinutok sa batok ni Mike.

“tangina mo Mike, mahal na mahal ko si Jenny e…baboy ka talaga, binaboy mo sya!..”


***


 Nalito si Mike, di alam kung ano ang ibig sabihin ng utos na iyon, inihanda na niya ang sarili sa sipa, tadyak, suntok at batok ng mga unipormadong kriminal sa nasa paligid nya. Itinulak siya paluhod ng dalawang malalaking tiyan na pulis gamit ang mga bigat nito. Walang nagawa ang murang katawan ng batang nag-uumpisa pa lang maging binata. Laking gulat nya ng magsimulang ibaba ni Tsip ang zipper ng pantalon nya at ilabas ang ari nito.   

“simple lang gusto ko bata, konting sarap lang…”

Nakamulagat ang mga mata ni Mike habang nagpapalag ng husto, si Tsip naman at hinihimas-himas ang ari niyang pilit pinatitigas.

“ano gusto mo, tsupa o kantot? ‘tangina baka di kayanin ng pwet mo kapag kinantot kita sabi ko sa iyo magdudugo ka bata!”

Di na namalayan ni Mike, isang piraso ng malapad na tela ang itinali sa bibig nya at isang mariing tadyak sa sikmura ang nagpaikot sa ulirat niya. Mabilis at sistematiko ang pangyayari. Para bang ilang ulit nang ginagawa ng mga ito ang ganitong Gawain na alam na alam nila ang magiging reaksyon ng kanilang biktima kung kaya’t inuunahan na nila ito ng kaukulang aksyon.


***


Unti-unting humarap si Mike sa likuran. Nakatutok ang baril diretso sa mukha niya. Napahinto ang lahat. Seryoso iyo, di biro ang magbunot ng baril sa gitna ng rambulan. Malamang may titimbuwang dito. Nanginginig ang kamay sa gatilyo ni Oliver, galit na galit ito, naghahalo ang luha, uhog at dugo sa nguso nito. Tumitilamsik ang kimpal na pulang dugo kapag humahagulgol sya. 

“tang-ina mo, hayup ka Mike, papatayin kita…”

Kung papatayin mo daw ang isang tao, di mo na kailangang sabihin ito sa kanya, kailangan maramdaman nya lang ito.
Unti-unting bumaluktot ang brasong nakaunat at may tangan na baril, namayani ang hagulgol at matinding iyak kay Oliver. Parang kandila itong unti-unting naupos sa kinatatayuan niya. Napalitan ng ngisi ang kanina’y nahintakutang mukha ni Mike. Ngising aso. 


***


Napasubasob si Mike sa tindi ng tadyak na inabot sa bodega nito. Bagay na nagpausli sa kanyang kamay sa likuran kaya’t lalong napanghawakan ito ng dalawang alalay at tuluyan na siyang napigilan.
Matinding pagpapalag pa rin at ungol ang ginagawa niya, isang nakapangingilabot na panganib higit pa sa kamatayan ang nakaamba sa kanya ngayon.  Kumakapit ang malagkit na lupa sa kanyang sapatos sa pagpapalag, maging ang tuhod niya ay nagkulapol ang makapal na lupa sa tindi ng pagpupumiglas. Titingin-tingin lang muna si Tsip, abala sa paghaplos taas-baba sa kanyang sandata.


***


Tuluyan nang napaluhod si Oliver, humahagulgol. Lahat nakatingin, lahat nakatunghay tinititigan ng lahat kung paano humagulgol ang anak ng isang pulis. Lumapit si Mike, sa harap mismo ng nakaluhod na si Oliver ito tumayo. Nakadunggol sa pagmumukha ng luhaang payat na lalaki ang bukol ng ari ni Mike nang tumingala ito. Bakat na bakat sa tight leather jeans ang pagkalalaki ni Mike. Tahimik ang lahat—walang kumikibo. 


***


Maya-maya’y inabot nito sa dalawang alalay ang drum stick ni Mike, nag tig-isa sila.

“ilagay nyo na…”

Gamit ang tig-isang kamay, inalis ng pulis sa kaliwa ni Mike ang busal nito sa bibig, napasigaw ang binata—ngunit agad na sinalpakan ito ng drum stick ng isang pulis na nasa kanan, kinabig papunta sa gilid ng bibig, pinakagat sa mga bagang na ngipin. Ganun din ang ginawa ng isa, isinubo ang stick at kinabig papunta sa mga bagang. Hawak ng dalawa ito habang nakatukod ang tuhod nila sa batok ng binata. Libreng libreng nakabuka ang bibig nito habang sargo at tumutulo ang laway, luha at uhog, nakamulagat ng may matinding pagtutol ang mga mata ni Mike, pero wala itong magawa.

“sandali lang ito bata, mabilis lang naman akong labasan e… ‘tangina ano ba naman magmumog ka lang wala na yan”

Nakahawak na si Tsip sa magkabilang tenga ni Mike sapo-sapo na ito at kinakabig na habang umiindayog. Ngingisi-ngisi ang dalawang pumipigil sa kanya na para bang naglalaro lang na mga bata. Ilang sandali pa pawang magkahalong ungol ni Tsip at ni Mike lang ang naririnig sa kalaliman ng gabing iyon. Palatak ng kababuyan ng tao sa kapwa tao. Malamlam ang gabing kahit ang buwan ay nahihiya at nagtatago sa kaalimurahang nagaganap sa lupa.
Pagpanaw ng harurot ng sasakyan, isang uubo-ubong anino na nakadapa sa maputik na lupa ang mamamalayan, panaka-nakang sumusuka, umiiyak, humahagulgol—nagmumura. 


END





Buryong

Huwebes, Setyembre 30, 2010 | 3 Comments

Sumisinghap singhap na parang isdang nakawala sa aquarium, kikisay-kisay na nakahandusay sa makintab na sahig habang pumupulandit ang bumubulang dugo sa dibdib nito. Tulala ang lahat walang makakilos, wala man lang tumili o sumigaw—lahat nahintakutan, lahat nakamulagat. Mistulang huminto ang oras ng mga sandaling iyon, nasa harapan nila ang isang nilalang na nag-aagaw buhay ngunit wala man lang maglakas loob na lumapit at lapatan ng paunang lunas ang lalaki.
Ilang sandali pa’y hangos na pumasok ang buong pwersa ng kapulisan, binasag ang pintuang salamin habang nakatutok ang dala nilang mahahabang baril sa lahat ng dako ng establisimiento, walang sulok na pinaliligtas, walang makakawala. Dito mistulang natauhan ang mga tao sa bangko, nagtilian, nataranta, nagulo.
“putang-ina ka! Pinahirapan mo kami!” sabay tadyak sa kamay ng nakahandusay at naghihingalong lalaki upang tuluyan nang mabitawan ang baril. Ilang sandali lang napaghinuha na ng buong pwersa na wala nang laban ang taong nagpahirap sa kanila at ngayon nga’y nakahandusay ito at nakikipagbuno kay kamatayan.
“cordon the area men, huwag papalapitin ang media, secure the area and look for some bombs, baka may itinanim itong gagong ito!”
Unti-unti nang dumadami ang operatibang nakapalibot sa naghihingalong lalaki, minamasdan nila ito na parang nakatunghay lamang at nag-aabang sa huling hugot nya ng hininga. Nakamulagat ang mata nito habang nakatitig lamang sa kisame sapo-sapo pa rin ang dibdib niyang binubukalan ng masaganang dugo. Maya-maya pa’y umubo ito ng isang kimpal na likidong pula, bagay na nagpa atras sa mga nakatunghay upang maiwasang matalsikan sila.
“Vasquez, come over here!”
“kilala mo ba ang hindot na ito?”
“hindi po sir, wala sa wanted list natin yan—neophite.”
Lubhang napakabagal ng oras sa isang naghihingalo, humahagok ang ungol niya na para bang isang hikain na nagmumumog ng malapot na likido at pinipilit magsalita. Ilang sandali pa ay napamulagat na ng husto ang mga mata nito unti- unting lumiliit ang itim ng mga mata, namumuti ito, umiinog ng nakakahilo ang paligid, ikot ng ikot. nagsasalimbayan ang iba’t ibang imahe sa utak at ugomg lang ang tunog na naririnig...


***


"Bakit po hindi pwede ang PhilHealth ko?”
“yan po kasi ang regulasyon natin dito, if you fail to make contribution in at least three consecutive months disabled na ang service ng PhilHeath nyo, kasi po kailangan din namang magtuloy-tuloy ang contribution para sa ibang nais makinabang ng serbisyo.”
“eh, walong taon na po akong nagko-contribute dyan, natigil lang po kasi nawalan ako ng trabaho—natanggal po ako.”
“wala tayong magagawa, yan ang regulasyon e, batas po yan at di po ako ang gumagawa ng batas nagpapatupad lang po ako, at sana, sumunod po tayo.”
“ano bang batas ang nilabag ko? Nagbabayad ako ng dapat kong bayaran, bago ko pa man mahawakan ang kakarampot kong sweldo bawas na ito ng mga contributions na di ko naman pala pakikinabangan!”
“tumabi na po kayo, mister at mahaba pa ang pila, Next!”
Walang saysay makipagtalo kung alam mo rin namang wala itong patutunguhan. Gahol sa oras, gahol sa pagkakataon, gahol sa pera. Pera ang kailangan ngayon ni Jay para sa anak na naospital. Taas-baba ang lagnat nito dahil sa kagat ng lamok na may dengue. Kailangang malapatan agad ng lunas bago pa man magdugo ang mga gilagid nito gaya ng ibang kaso ng dengue sa kanilang lugar.
Masansang ang amoy ng paligid ng ospital, amoy gamot at amoy bangkay. Mistulang entresuwelo ng mga pulubi at palaboy ang pasilyo nito sa dami ng mga taga probinsiyang kamag-anak ng pasyente ang nakahambalang sa bawat sulok. Walang matutuluyang iba ang mga ito sa pagnanais na bantayan ang kaanak nilang naka confine, kaya’t minabuti na lamang nilang maglatag ng karton o kung ano pa mang mahihigaan sa kung saang sulok na di naman dinadaanan para lamang mabantayan ang pasyente. Ngunit ang katotohanan ay wala silang matutuluyan galing probinsya.
Sa mga pampublikong ospital gaya ng PGH makikita ang tunay na salamin ng kahirapan. Kung gusto mong malaman ang tunay na kalagayan ng lipunan, dito ka pumunta. Ang mga pasyente dito isasangla ang kaluluwa para lamang sa kaukulang atensyon ng doktor, ipagpuputa ang natitirang puri kapalit ng Amoxycillin, ibebenta ang katawan para sa simpleng operasyon. Dito makikita ang milya-milyang agwat ng mahirap at mayaman. Dito, ang doktor ang diyos at sa bawat niyang pagkumpas at pagtaas ng kilay umaasa ng himala ang mga alipin niya. Dito mo rin masusubok ang kawalng katarungan at kawalang-silbi ng gobyerno.

“Melba! Melba! Ang anak mo inaapoy ng lagnat!
Inaapoy ng matinding lagnat ng kamalasan ang buhay ni jay at ng pamilya niya. Nagmula sila sa angkan ng mga magsasaka sa Masbate. Napilitang lumikas sa Maynila upang iwasan ang tumitinding sagupaan ng mga militar at rebelde doon. Pero kahit may giyera pa man ay handa naman sana silang magtiis sa kanilang bayang kinalakihan, dangan nga lamang kung di inagaw ng Mr. Chuatico, ang negosyanteng meyor ang bukid na sinasaka ng kanyang ama.
“diyos ko po! Anong nangyari?”
Anuman ang mangyari ngayon ay nakahanda siyang harapin ito, mailigtas lang ang buhay ng kanyang bunso. Si Ryan, labing isang taong gulang.
“, bilisan mo itakbo agad natin sa ospital! Aba’y inaapoy na ng lagnat ito!”
Nilakad ni Jay ng wala sa loob ang kulang sa ilaw na pasilyo ng ospital pagkagaling sa cashier’s office. Napakalaking ospital nito, lahat nagmamadali, lahat kumikilos. Tanging siya lamang ang nag-iisang naglalakad ng mabagal at wala sa sarili. Bumubuntong-hininga at nag-iisip ng malalim. Ilang araw na ring walang tulog si Jay, halinhinan man sila ni Melba sa pagbabantay sa anak niyang nakaratay ay hindi naman siya napapahinga sa paghahanap ng paraan kung saan kukuha ng pambayad at pagpapagamot.

***

Naudlot sa pagkakatalungko si Jay sa sulok ng isang pasilyo nagpapalahaw kasi ang isang ina doon at kalong-kalong ang isang sanggol na may nakakabit pang dextrose sa maliit nitong braso. Parang black and white na eksena sa pelikula ang kaganapan, Puti at itim lamang ang nakikita ng mga mata ng mga taong pinapanawan na ng ulirat ng pag-asa sa isang lugar na gaya ng pagamutang ito—isang pinakamalaking balintuna ng panahon.
“ang anak koooo!”
Nakapangingilabot ang palahaw na umaalingawngaw sa entresuwelong malungkot, sa kanyang masangsang na amoy at malagkit na hangin ng kamatayan. Gumuguhit at gumigising sa diwa ng sino mang makarinig ang palahaw ng isang ina na nawalan ng anak ng walang kalaban-laban. Tapos na ang pakikipaglaban kay kamatayan…
Wala sa loob na tumayo si Jay at mabagal na tinungo ang dulo ng pasilyo. Sa pagkakataong sagad-sagad ang kamalasan niya sa buhay, kahit dapo ng langaw sa balat niya ay mistulang hiwa ng kutsilyong nagdurugo at di maampat, kaya’t ang mga eksenang ganito sa ospital ay lubhang nakapagdaragdag ng hapdi sa nakabukas na sugat ng kanyang pagkatao.
Kapag mahirap ka, natural na mga naghihikahos din ang iyong mga kakilala, e sino nga ba naman ang mayamang makikipag mabutihang-palad sa di niya kauri? Sa pelikula lang yon…kaya’t kahit anong isip ni Jay kung kanino lalapit at mangungutang laging nauuwi sa kawalang pag-asa.

“babale ka? Alam mo ba ang pinagsasabi mo? Tatlong buwan ka nang AWOL tapos magpapakita ka ngayon dito sa agency, babale ka?”

“e..sir kailangan ko lang talaga na-dengue kasi ang anak ko…”

“bakit di ka dun bumale sa unyon nyo? Tutal kayo naman ang magkakasamang reklamador di ba?” ’tang-inang to magrereklamo kayo ng non-remmitance ng SSS at tax tapos ngayon uungot kayo ng bale?””tingnan ko lang kung may security agency pang kumuha sa inyo…”
“sir, may tatlong buwang sweldo pa po akong di nakukuha…”
“gago! Sa perwisyong dinulot mo sa paglilider sa mga reklamador na sikyo kulang pa yung natitirang sweldo mo pambayad, tanga!”
“umalis ka nga sa harapan ko at baka tadyakan ko pagmumukha mo!”
“at yung service firearm mo isoli mo na at baka sakaling maawa ako sa iyo pabalehin pa kita…”

Pigil-na pigil ang galit ni Jay. Sa mga pagkakataong ganito na halos sumambulat na ang dibdib niya sa galit, iniisip na lang niya ang anak at asawang naghihintay, na baka kung sakaling makalimot sya ay tuluyan nang magdilim ang paningin nya. Putang-ina! sana, kinuha na lang nya yung pagkakataon na nakawin yung wallet ni Mr. Ching na nalaglag sa kotse nya nung inutusan sya nitong iparada ito sa parking lot ng opisina. Makapal ang wallet na yun at kinabahan sya nang madampot niya sa ibaba ng tapakan ng preno. Wala namang nakakita e, wala ring nakaaalam. Pero isang tapik sa balikat lang at “ok ka bata!” na pakunswelong pagbati ang nakuha nya. Bawi na sana nya yung tatlong buwang sweldo nya na hanggang ngayon ay nillimos pa rin nya, at baka sobra-sobra pa. Habang pending at di pa rin nasisimulan ang hearing ng kaso sa National Labor’s Commission na ubod ng kupad umaksyon at tatlong buwan nang laging nare-reset ang initial hearing ng kasong isinampa nya, eto sya ngayon—lahad ang dalawang palad na namamalimos.


***


Malaki ang mga kwarto ng Pedia charity ward sa PGH. Malaki hindi dahil sa hangaring maging kumbinyente ito sa pasyenteng naka confine at maging maayos at madali ang kanyang paggaling. Malaki ang mga kwarto para pagkasyahin ang walong pasyente at isiksik sa iisang kwarto lamang. Halos isang dipa lamang ang layo sa isa’t-isa ng mga nakahigang bata na maysakit. Wala halos ipinag-iba ito sa isang eksena sa squatter’s area kung saan sala-salabat ang mga nakasampay na pinatutuyong damit sa paanan ng kama. Kamang nababakbak na ang pinturang puti at lumalabas na ang kalawanging bakal. Sabitang bakal ng suwerong baluktot na at halatang beterano na sa serbisyo. Nurse na hindi kumikibo kapag tinanong mo at tititigan ka lang. banyo na binabahayan ng ipis at panay tae ng daga. Pahingahang silya na wag ka lang madaiti sa sandalan ay mamamantal ka sa kagat ng surot. Bentilador na pupugak-pugak at gripong may oras lamang ang tulo ng tubig. Subalit sa isang mahirap na maysakit, ayos na ito, di naman pwedeng maging maselan kahit kailan ang mga pulubi e.

“misis, nagbayad na o ba kayo para sa pagsalin ng dugo sa anak nyo? Kailangan agad syang masalinan ”
“a, hindi pa po inaantay ko pa po kasi ang mister ko e nasa kanya po ang pera”

“alam po ba nyo na kailangan masalinan agad ng dugo itong pasyente?”
“e, dok walang-wala po talaga kami e…”
“sige, sabihin mo sa mister mo kapag dumating, yung perang dala nya ibayad nya na lang sa punerarya ha.”


***



“Kuya, nadeposito ko na sa bank account mo kagabi pa. pasensya na winter kasi dito sa Singapore di agad ako nakalabas kagabi para pumunta sa bangko. Pasensya na rin at konti lang muna maitutulong 3 libo lang yan, sana makatulong kay Ryan at sana gumaling na siya. Magpapadala na lang ulit ako kapag nakahingi ako ng advance sa amo ko sa katapusan. Ingat kayo dyan kuya, kamusta na lang kay ate Melba.”

Nabuhayan ng loob si Jay habang binabasa ang tex ng kapatid. Umuwi siya saglit upang kunin ang service firearm na isusuko na niya sana sa ahensya, sa pag-asang makukuha niya ang nabinbing tatlong buwang sweldo kapalit ng kalawanging .32 na wala namang bala. Matagal ding tinitigan ni Jay ang kalawanging bakal, aanhin naman niya ito? Ni hindi nga ito maisasanla ng kahit limandaan lang. hindi niya isinauli ito sa pag-aakalang magkaka ayusan pa ang ahensya at silang mga sikyo kung sakaling ipapaliwanag lang naman sana ng ahensya ang totoong dahilan kung bakit walang remittance ng SSS at kung bakit ganun kalaki ang tax na kinakaltas sa kanila.
Dahan-dahan niya itong ibinalot sa isang puting manipis na tuwalya at isinilid sa clutch bag. May ngiting binuklat niya ang wallet na walang pera ngunit naroon ang ATM card niya. Sa wakas kahit paano may pag-asa, kahit paano may tulong. Tatlong libo at ang huling tatlong buwang sweldo. Sasapat na, makakaraos din, salamat sa Diyos…


***


“Miss, kinain kasi yung card ko e, walang lumabas na pera…”
“sigurado ho kayo?”
“oo, kasi magwiwidraw sana ako…”
“tapos na kasi ang banking hours, mister alas dos y medya na po…kung gusto po ninyo balik po kayo bukas at mag fill-up ng complaint.”
“bukas po?”
“during office hours po bukas, mag file po kayo ng form tapos…”
“miss, kailangan ko ng pera ngayon!” kinain ng makina ninyo ang ATM card ko, nasa ospital ang anak ko at…”
“wag nyo po akong pagtaasan ng boses, di ko naman po kasalanan ang nangyari—ikaw diyan itong nagpasok ng card sa ATM hindi ako!”
“sorry, miss pero ang akin lang naman, kailangan ko ng pera ngayon kasi nga emergency…”
“sino ba ang hindi nangangailangan ng pera? kung mainit ang ulo nyo ‘wag nyong ibunton sa akin—hindi ako ang may gawa ng nangyari!”
“Putang-ina mo! Pera ko na nga ang kinukuha ko paiikut-ikutin nyo pa ako! Bubuksan mo ba ang makina o papasabugin ko ang ulo mo?!”

Takbuhan ang lahat, kagulo, sino nga ba namang mag-aakalang may nakalusot na lalaking may baril sa ganito kahigpit na seguridad ng bangko? Madali kasing mag relax kapag pasara na ang opisina. Ilang sandali pa, kagulo na ang lahat. Isang eksenang kaaliw-aliw sa isang maalinsangang hapon ng lunes. Isang piyestang sinasagpang ng primetime television habang buong-buong sinusubo ng media ang pangyayari. Nagtatawanan ang mga nakakapanood, kasi nga nanginginig pa ang kamay ng lalaking may hawak ng kalawanging baril habang nakadapa sa sahig ang mga sikyong nakaputing uniporme. Habang kanda-ihi sa takot ang manager at teller ng banko na huling-huli sa zoom in camera na nakasingit sa salaming pintuan ng bangko.
Aliw na aliw ang bayan sa soap opera ng katanghalian. Galit naman ang iba sa pagpapahinto ng katanghaliang programa sa TV para bigyang dan ang flash report. Humahaginit ang balita, sumisingasing ang bunganga ng nag-uulat. Trapik sa maalikabok na hapon, habang naka pamewang si Tsip sapo-sapo ang nakaumbok na baril na bahagyang nakausli sa malaking tyan.
Masaya na ang bayan ko, may katuwaan na naman. Bukas headline sa pahayagan, mamaya bumabandera sa evening news, bukas ng umaga tumatalsik ang laway ng announcer sa radyo, ilang linggo din itong lalamanin ng mga usapan sa barberya, parlor at blog sa internet. Aliw na aliw ang bayan ko sa balitang ganito, ngunit hindi sa kwentong nawalan ng trabaho ang isang obrero at nagkasakit ang anak niyang bunso.




Nagtatahulan sa di kalayuan ang mga aso sa gitna nang maalinsangang gabi. May mga ilang aninong unti-unting gumagapang sa dilim ng paligid na tanging nasisinagan lamang ng liwanag ng buwan. Papalapit na ang kamatayan…


“take your position men, malaking subject ito at hindi dapat makawala…”


Dalawang lalaking payuko kung tumakbo ang pumuslit sa likuran ng lumang bahay, tatlo sa unahan habang ang nag-uutos ay nakamasid sa di kalayuan, matamang nagmamatyag. Lahat armado ng mahahabang bakal…

Lumalangitngit ang sahig na kahoy sa itaas ng lilimang baytang na hagdan dahil sa bigat ng hakbang ng nakayukong papalapit. Sumilip sa bintana ang nauna, sumenyas, pumusisyon. Humakbang ng maliliit na hakbang ang isang malapit sa pinto, tila handa sa anumang maaaring maganap habang iniumang ang bitbit na bakal. Ang isa’y nasa ibaba lamang ng hagdan, nagaantay.

Sa pamamagitan ng senyas ng dalawang daliri na nakaturo sa mata, naipahiwatig ng isang malapit sa bintana na namataan na niya ang pakay, bagay na nagpaigting nang pagnanais ng mga kasama nito na isakatuparan na ang balakin. Sumilip muli..isang sigaw at impit na palahaw ng bata ang narinig, waring palahaw na pigil, palahaw ng nasasaktan.

Hindi na kailangan ng lider ng grupo ng senyas mula sa mga tao niya, sapat na ang pagibik ng munting tinig na iyon para sumugod siya at mauna pa sa mga tauhan niya. Isang tadyak sa pinto, tutok ng baril, sigawan, iyakan…

Lagabog mula sa likurang pinto, hangos ang dalawang armadong kalalakihan…


“putang ina kang demonyo ka, ikaw pala ang bumababoy sa mga kabataan dito, dapa! dapa sabi!”


Nagulantang ang lalaki, di alam ang gagawin na noo’y yakap-yakap pa ang isang batang babae na pilit nagpupumiglas sa malalaki niyang braso. Sukol siya, walang susulingan. Nakamulagat ang mga luhaang mata, namumutla ang mukha, nakabuka ang bibig…may gustong sabihin ngunit mistulang nakalunok ito ng kung anong kinamualan nito at di makapag luwa ng salita.

Iniangat ng lalaking nakaluhod sa sahig ang kanyang baluktot na kaliwang kamay, may gustong sabihin, sumesenyas sa mga lalaking may nakaumang na baril, tyempo ito na napahiwalay bahagya sa kanya ang batang babaeng kanina pa nanginginig sa takot at iyak ng iyak—bagay na sinamantala ng mamang may baril sa likuran at hinablot ito tungo sa kaligtasan, itinakbo palabas ng bahay pumuslit sa likurang pintuan. Lalong nataranta ang lalaking baluktot ang kaliwang kamay, tumayo ito bigla tangkang hahabulin ang mga tumakas, sumisigaw ng di maintindihang litanya habang tumutulo ang laway nito sa pagpupumilit magsalita.

Isa…dalawa…tatlo…apat…lima…anim na putok, lahat tumama sa likuran ng lalaking baluktot ang kamay sa pagtatangka niyang humabol. Malakas ang loob, nagtangka pang tumakas, nagtangka pang tumakbo.


“Arturo Maniago, 39 anyos, o, may laman pang dalawang libo itong wallet nya o, may litrato pa ng bata—sino kaya ito?”

“Santos, clearing na tayo, hindot ka darating na ang SOCO wag mo nang pakialaman yan, sila na bahala dyan…”


Nagmamadaling ibinalik ng matabang lalaki ang wallet sa likurang bulsa ng pantalon ng noo’y duguang bangkay na nakahandusay sa sahig, habang may isinisilid siya sa kanyang bulsa na dalawang pirasong perang papel.

Maya-maya lang, eto na ang mga media at kinakapanayan si Kapitana at ang hepe ng operasyon lambat-bitag. Nagbibida sa agarang koordinasyon at sa matagumpay na sabwatan ng baranggay at lokal na pulisya…


***


Matagal na minamatyagan ni Mang Art ang kabuuan ng bahay na ito, matayog ang mga bakod ng kulay puting pader na natatanuran ng malalabay na halaman. Dito nya nakitang pumasok ang batang gusgusin na hila-hila ng isang matandang babae. Ilang araw na siyang dumadaan dito sa pag-asang matityempuhan niya ulit. Makailang ulit niyang nakikitang may ilang magagarang kotse na may lulang mga dayuhang puti ang naglalabas-pasok sa bahay na bato.

Tatambay lamang si Mang Art sa malapit na tindahan, hanggang abutin ng pagdilim at uuwing iika-ika sa kanyang inuupahang maliit na bahay.

Nag-iisa na lamang siya, dalawang taon na ang nakararaan nang mamatay ang asawa niya sa atake sa puso bunga ng labis na kalungkutan. Hindi man pinasuko ng matinding hinagpis sa sinapit ng asawa, unti-unti naman siyang iginugupo ng paglalasing hanggang sa atakihin ng stroke. Bagay na pumatay sa kalahati ng katawan niya, nagpabaluktot sa kaliwang kamay niya, nagpaika sa kanyang paglakad at nagpa bulol sa kanyang pagsasalita.


“hahanapin ko ang anak natin..”


ito lamang ang natatanging pangako na naiusal ni Mang Art sa harap ng bangkay ng kanyang asawa bago ito ilibing. Ang limang taong gulang nilang si Jennifer ay tatlong taon nang nawawala—isang malaking dahilan ng matinding kalungkutang bumabalot sa isang wasak nang pamilya.


***


“Flash report po tayo ngayon, dito sa mismong pinangyarihan ng raid---kapitana, paano nyo po natukoy na dito nagtatago ang suspek?”

“aba, e naitimbre sa akin ng kagawad ko…si kagawad Benny na itong bagong nagungupahan nga daw dito ay kakaiba ang kilos…”

“paanong pong kakaiba?”

“ala, e madalas nga daw gabi na kung umuwi at susuray-suray pa, tapos nito ngang kagabi lamang namatyagan nilang may karay-karay daw na batang babae at kinakaladkad pa daw papasok ng bahay…”

“ano pong nangyari?”

“aba’y nagsuplong na ako, di naman natin papayagan ang ganyan sa baranggay ko a, ang mga baboy dapat talagang kinakatay na…”


***


Tumatahip ang matinding kaba sa didbdib ni Mang Art, namumutla ang mga mukha nito habang sakay ng traysikel at tangan tangan niya sa kanyang mga braso ang batang nakalabas ng puting gate, natyempuhan niya, nagtiyaga siyang mag-abang, nagdasal siya…

Walang kibo ang bata, paminsan-minsa’y nililingon siya nito, pinagsisino, kinikilala, waring iiyak, ngunit madalas tulala ito.

Hangos magligpit ng gamit si Mang Art, wala siyang sasayangin na sandali. Gayunpaman, hindi niya kinalimutang maghain muna ng natitirang pagkain para sa bata, gusto niyang makakain muna ito bago sila tumakas papalayo.


“anak, na’aandaan mo’a ako?”

“a’ong ta’ay mo, anak ki’a…ma…’agal ka na’ng na’wawala…”


Nakatitig lamang ang bata sa kanya, blangko ang mga mukha.


***


“kilala nyo po ba yung bata, Kapitana?”

“aba’y balita ko ay isa sa mga ampon yan nung matandang intsik na negosyante dyan sa bahay na puti, yung pilantropo ba…”


***


Napaiyak si Mang Art di na siya kilala ng anak niya, namayat ito, ngunit hindi niya maipagkakailang ito si Jenny niya, ang mga bilugan at nangungusap nitong mga mata. Niyakap niya ito…niyakap ng mahigpit…niyakap ng buong pagmamahal…

Nagulat si Mang Art, gumagapang ang maliit na kamay ng bata sa harapan niya, sa kaselanan niya, hinihipuan siya. Saglit na lumuwag sa pagkakayakap ang lalaki, nagkaroon ng pagkakataon ang bata na gamitin ang isa pang kamay upang magtangkang buksan ang zipper niya. Dinudukot ang harapan niya habang nakatitig ito sa mukha niyang wala ni anumang emosyon.

Gulat na gulat si Mang Art, hindi niya alam kung ano ang iisipin, kung ano ang gagawin. Mukha at katawan man ito ng kanyang nawawalang anak, ngunit iba na ang espiritung nananahan dito.

“anong gi’awa nila s’yo anak…?

Pinalis niya ang mumunting mga kamay na humuhipo sa kanya, bagay na nagpagitla sa bata, waring nasaktan, natakot…humikbi…umiyak…

Mistulang sinakluban ng langit at lupa ang katauhan ni Mang Art, sa bulol-bulol niyang tinig at sa buhol-buhol niyang isipan, pilit niyang inaarok ang pinsalang dulot ng panahon sa anak niyang nasa harapan niya ngayon.

Pilit niyang kinukumbinsi ang sarili na isang masamang panaginip lamang ang lahat. Sa baluktot at nanginginig niyang kaliwang kamay, hinawakan niya ang balikat ng bata, nais niyang mayakap ito muli at sabihing ligtas na ito sa kababuyan ng mundo…

ngunit takot na ang bata at nagsimula nang umiyak, pumalahaw…

Dinig sa labas ng mga armadong nagmamasid ang iyak ng bata…

“anak…a’o ang ta’ay mo, ma’agal kang nawala…di mo na ba a’o naa’andaan?”


May dumungaw bahagya sa bintana…

may kumaluskos sa likurang pinto…

may humimpil na mga sasakyang malalaki sa di kalayuan…

“aaa..nak, ako ‘to…”

May sumenyas…

may ngumisi…

may yumuko…

may nagtago…

“aalis na ayo di’o anak, lal’ayo na ‘ayo, ‘yun ma’layo…”

may sunod-sunod na pumutok…