Karikatuura

Anarkiya

2010-11-09T06:58:00.000+08:00

Pangatlong banda pa lang, madilim ang paligid—matagal mag set-up ng instrumento. Umuugong ang mikropono sa kalapit na speaker, feedback…feedback…ang ingay ng mga miron, naghihiyawan na, sumusipol, nagmumura.

“hoy! Tang-ina nyo rakrakan na!”

Tang-ina tagal naman nyaaan!”

Mausok ang paligid, marumi at malagkit ang sahig sa mga natapong inuming nasa plastik na baso. May mga totoy na nag-aastang tigasin kahit ga-tingting pa lang ang mga braso at bakas pa ang uhog na natuyo sa ilong.

Kanya-kanyang pormahan, bidahan at pagalingan. Mga sapatos na hiniram, mga naghahapitang pantalon—itim lahat ang kulay. At kung merong nakasuot ng checkered na yellow pants, stand out yun, malamang Mohawk ang buhok nya.

May mga tin-edyer na may hawak na banderang parang red cross pero naka ekis ito. Winawagayway sa ere habang paikot-ikot na tumatakbo. Mga mga magkakagrupong nagtatayugan ang buhok na parang nakakita ng multo, habang ang iba naman ay mukhang kalabaw na may singsing sa ilong at nguso.

Kadena sa leeg, braso at pantalon. Perdible sa binti, matutulis na wristband, make-up na makapal sa mata, kalbong ulo at ngising aso. May putang ina at hindot ang bawat pasada ng salita, bigay na bigay ang dighay ng amoy ng alak sa nabubulol na salita at sa halakhak na mababaw. Kanya-kanyang palakihan ng middle finger kapag may nag flash na camera…

Tang-ina ang tagal ng tugtog…

eto na may pumasok na distortion riff sa C. bumulaga na ang bandang naka set-up, tang-ina rakrakan na ulit…

I am an anti-christ
I am an anarchist
Don't know what I want but
I know how to get it
I wanna destroy the passer by cos I
I wanna be anarchy!
No dogs body!

Islaman na agad! Walang kagatul-gatol kanya-kanyang sikuhan, balyahan, talunan sa pormang para lang nangingisay na hipon. Walang kwenta kung magkatamaan, sayaw daw ito e.

Hanep humataw ang bandang ito…

Anarchy for the UK
It's coming sometime and maybe
I give a wrong time stop at traffic line
Your future dream is a sharpie's scheme

'Cause I wanna be Anarchy
In the city

How many ways to get what you want
I use the best
I use the rest
I use the N.M.E
I use Anarchy

Dumadagundong sa lakas ng palo sa snare ang drummer, sinasabayan ng tumatalong offbeat ng bass, pero kumakagat din naman sa balat ang riff ng distortion ng lead guitar. Punk na punk ang dating ng bandang ito, halatang sinasamba nila at ipinagtitirik ng kandila si Sid Vicious at Johnny Rotten, ang mga anarkista ng eksena sa London. Kahit walang British twang ang vocalist talo-talo na din lunod naman sa ingay ang hiyaw nya e.

Kitang-kita sa audience ang sigla sa unang pitada pa lang ng ingay. Parang hipong naglundagan agad ang mga totoy ng punk scene sa Katrina’s. maaga pa, malamang kakapusin na sa hininga ang sinumang umuubos ng baga niya sa kaiinom at kasisigaw sa gabing ito.

***

“ikaw ba ang syota ni Jenny?”

“ako nga, ako si Oliver.”

“uy, di ko alam mahilig pala sa toothpick si Jen?”

“Tangina pare sarap ng syota mo! hahaha!”

Gwapong gwapo si Mike, bida kasi sa rakrakan sa eksenang punk sa bawat gig. Kahit mukhang basura ito bida naman sa mga chikas, talentado e—rockstar na rockstar.

***

“ano bata, gwapong-gwapo ka a…tuli ka na ba?”

Nanunuyang tawanan ang naging tugon sa binitawang pang-uuyam na iyon ng pulis. Tawanan mula sa kanya ring dalawang kasama na nakahawak ng mahigpit sa mga braso ni Mike. Hawak-hawak nito ang dalawang piraso ng drum stick ni Mike, kilala nya ito kasi binalot pa man din niya ito ng malapad na gomang pang tirador sa hawakan para maiwasang dumulas sa kamay niya kapag pumapalo siya ng malakas sa snare drums.

“ilapit na yan dito, at nang magkaintindihan kami…”

Halata sa mukha ni Mike ang takot, di lang simpleng Pulis ang kaharap nya, Chief of Police ito at may atraso sya sa anak nito. ‘tang-ina kasi sinyota at binaboy ba naman nya ang babaeng trip ng anak ni tsip, eto ngayon yari sya. Malamang bugbog at di lang bugbog kundi lamog ang kauuwian nya.

“magkaintindihan muna tayo bata ha, di ka masasaktan kung susunod ka lang sa gusto ko. Mabait naman akong tao e, mainitin nga lang ang ulo sa mga pasaway at tumatanggi sa gusto ko”

***

“Mike, kami na ni Jenny e baka naman pwedeng wag mo na kaming istorbuhin, dami namang nagkakagusto sa iyo e.”

“pare, di naman ako ang lumalapit sa syota mo e, bakit ako ang pinagbabawalan mo? Kausapin mo syota mo wag ako”

Maingay ang paligid di masyadong magkarinigan ang dalawang nag-uusap sa likod ng stage, hiyawan ng hiyawan ang mga audience halatang nabitin sa tugtugan. Nilapit muli ni Mike ang mukha niya kay Oliver,

“pare ambango ng singit ng syota mo, hehehe…”

***

Anlapit lang ng mukha ni Tsip sa mukha ni Mike, mukhang sinasadya nitong ipaamoy ang hininga niyang amoy beer sa binata, pero di maikakaila ang ngisi ng pulis habang kinukumpas-kumpas niya ang dalawang stick na hawak.

“una, susunod ka sa ipapagawa ko sa iyo, tandaan mo hawak ko kayong magkapatid. Anytime pwede ko kayong kasuhan at ibyahe sa bilibid.”

“pangalawa, matapos mong sundin ang pinapagawa ko sa iyo, inaasahan kong magtatanda ka na at di mo na iistorbuhin ang syota ng anak ko.”

“pangatlo…ano nga ang pangatlo Dolpo?”

sabay baling sa isang pulis na nakahawak sa braso ni mike sa gawing kanan.

“walang makakaalam nito!”

sabayang bigkas ng dalawang aso kasunod ang impit na tawanan.

“sige paluhurin na yan!”

***

Tumalikod si Mike, alam niyang nabitawan na nya ang tamang salita para sa gabing iyon. Di na nya kailangang idetalye pa sa payatot na kaharap kung paano nya sinisisid ang tahong sa dagat. Lalake sya e, ano bang problema?

Payat si Oliver, mahahaba ang braso—kaya’t sapul agad ang batok ng nakatalikod na si Mike nang paulanan niya ng suntok ito, sunod-sunod. Pero kapos ang pwersa. Bumuwelta si Mike, batak ang braso nito sa hambalos ng drum tatlong pasok na kumbinasyong nagpabuwal kay Oliver. Sargo ang dugo sa nguso, bali ang ilong, lagas ang ngipin.

“Tang-ina mo! Gago! Ano lalaban ka? Shit ka!”

Kagulo sa backstage, humalo na sa gulo ang mga barkada ni Oliver at ka-banda ni Mike, rambulan. Sipaan, sapakan, hiyawan. Si Oliver kalmado na. nakayukayok sa sulok nagpapahid ng dugo sa ilong. Tumayo ng dahan-dahan. Nasa likod siya ni Mike na kasalukuyang tuwang-tuwa at nagtatalon at nagsisigaw sa panalong natamo.

Bumunot ng baril sa likurang bewang si Oliver, tinutok sa batok ni Mike.

“tangina mo Mike, mahal na mahal ko si Jenny e…baboy ka talaga, binaboy mo sya!..”

***

Nalito si Mike, di alam kung ano ang ibig sabihin ng utos na iyon, inihanda na niya ang sarili sa sipa, tadyak, suntok at batok ng mga unipormadong kriminal sa nasa paligid nya. Itinulak siya paluhod ng dalawang malalaking tiyan na pulis gamit ang mga bigat nito. Walang nagawa ang murang katawan ng batang nag-uumpisa pa lang maging binata. Laking gulat nya ng magsimulang ibaba ni Tsip ang zipper ng pantalon nya at ilabas ang ari nito.

“simple lang gusto ko bata, konting sarap lang…”

Nakamulagat ang mga mata ni Mike habang nagpapalag ng husto, si Tsip naman at hinihimas-himas ang ari niyang pilit pinatitigas.

“ano gusto mo, tsupa o kantot? ‘tangina baka di kayanin ng pwet mo kapag kinantot kita sabi ko sa iyo magdudugo ka bata!”

Di na namalayan ni Mike, isang piraso ng malapad na tela ang itinali sa bibig nya at isang mariing tadyak sa sikmura ang nagpaikot sa ulirat niya. Mabilis at sistematiko ang pangyayari. Para bang ilang ulit nang ginagawa ng mga ito ang ganitong Gawain na alam na alam nila ang magiging reaksyon ng kanilang biktima kung kaya’t inuunahan na nila ito ng kaukulang aksyon.

***

Unti-unting humarap si Mike sa likuran. Nakatutok ang baril diretso sa mukha niya. Napahinto ang lahat. Seryoso iyo, di biro ang magbunot ng baril sa gitna ng rambulan. Malamang may titimbuwang dito. Nanginginig ang kamay sa gatilyo ni Oliver, galit na galit ito, naghahalo ang luha, uhog at dugo sa nguso nito. Tumitilamsik ang kimpal na pulang dugo kapag humahagulgol sya.

“tang-ina mo, hayup ka Mike, papatayin kita…”

Kung papatayin mo daw ang isang tao, di mo na kailangang sabihin ito sa kanya, kailangan maramdaman nya lang ito.

Unti-unting bumaluktot ang brasong nakaunat at may tangan na baril, namayani ang hagulgol at matinding iyak kay Oliver. Parang kandila itong unti-unting naupos sa kinatatayuan niya. Napalitan ng ngisi ang kanina’y nahintakutang mukha ni Mike. Ngising aso.

***

Napasubasob si Mike sa tindi ng tadyak na inabot sa bodega nito. Bagay na nagpausli sa kanyang kamay sa likuran kaya’t lalong napanghawakan ito ng dalawang alalay at tuluyan na siyang napigilan.

Matinding pagpapalag pa rin at ungol ang ginagawa niya, isang nakapangingilabot na panganib higit pa sa kamatayan ang nakaamba sa kanya ngayon. Kumakapit ang malagkit na lupa sa kanyang sapatos sa pagpapalag, maging ang tuhod niya ay nagkulapol ang makapal na lupa sa tindi ng pagpupumiglas. Titingin-tingin lang muna si Tsip, abala sa paghaplos taas-baba sa kanyang sandata.

***

Tuluyan nang napaluhod si Oliver, humahagulgol. Lahat nakatingin, lahat nakatunghay tinititigan ng lahat kung paano humagulgol ang anak ng isang pulis. Lumapit si Mike, sa harap mismo ng nakaluhod na si Oliver ito tumayo. Nakadunggol sa pagmumukha ng luhaang payat na lalaki ang bukol ng ari ni Mike nang tumingala ito. Bakat na bakat sa tight leather jeans ang pagkalalaki ni Mike. Tahimik ang lahat—walang kumikibo.

***

Maya-maya’y inabot nito sa dalawang alalay ang drum stick ni Mike, nag tig-isa sila.

“ilagay nyo na…”

Gamit ang tig-isang kamay, inalis ng pulis sa kaliwa ni Mike ang busal nito sa bibig, napasigaw ang binata—ngunit agad na sinalpakan ito ng drum stick ng isang pulis na nasa kanan, kinabig papunta sa gilid ng bibig, pinakagat sa mga bagang na ngipin. Ganun din ang ginawa ng isa, isinubo ang stick at kinabig papunta sa mga bagang. Hawak ng dalawa ito habang nakatukod ang tuhod nila sa batok ng binata. Libreng libreng nakabuka ang bibig nito habang sargo at tumutulo ang laway, luha at uhog, nakamulagat ng may matinding pagtutol ang mga mata ni Mike, pero wala itong magawa.

“sandali lang ito bata, mabilis lang naman akong labasan e… ‘tangina ano ba naman magmumog ka lang wala na yan”

Nakahawak na si Tsip sa magkabilang tenga ni Mike sapo-sapo na ito at kinakabig na habang umiindayog. Ngingisi-ngisi ang dalawang pumipigil sa kanya na para bang naglalaro lang na mga bata. Ilang sandali pa pawang magkahalong ungol ni Tsip at ni Mike lang ang naririnig sa kalaliman ng gabing iyon. Palatak ng kababuyan ng tao sa kapwa tao. Malamlam ang gabing kahit ang buwan ay nahihiya at nagtatago sa kaalimurahang nagaganap sa lupa.

Pagpanaw ng harurot ng sasakyan, isang uubo-ubong anino na nakadapa sa maputik na lupa ang mamamalayan, panaka-nakang sumusuka, umiiyak, humahagulgol—nagmumura.

END

Buryong

2010-09-30T13:12:00.000+08:00

Sumisinghap singhap na parang isdang nakawala sa aquarium, kikisay-kisay na nakahandusay sa makintab na sahig habang pumupulandit ang bumubulang dugo sa dibdib nito. Tulala ang lahat walang makakilos, wala man lang tumili o sumigaw—lahat nahintakutan, lahat nakamulagat. Mistulang huminto ang oras ng mga sandaling iyon, nasa harapan nila ang isang nilalang na nag-aagaw buhay ngunit wala man lang maglakas loob na lumapit at lapatan ng paunang lunas ang lalaki.
Ilang sandali pa’y hangos na pumasok ang buong pwersa ng kapulisan, binasag ang pintuang salamin habang nakatutok ang dala nilang mahahabang baril sa lahat ng dako ng establisimiento, walang sulok na pinaliligtas, walang makakawala. Dito mistulang natauhan ang mga tao sa bangko, nagtilian, nataranta, nagulo.
“putang-ina ka! Pinahirapan mo kami!” sabay tadyak sa kamay ng nakahandusay at naghihingalong lalaki upang tuluyan nang mabitawan ang baril. Ilang sandali lang napaghinuha na ng buong pwersa na wala nang laban ang taong nagpahirap sa kanila at ngayon nga’y nakahandusay ito at nakikipagbuno kay kamatayan.
“cordon the area men, huwag papalapitin ang media, secure the area and look for some bombs, baka may itinanim itong gagong ito!”
Unti-unti nang dumadami ang operatibang nakapalibot sa naghihingalong lalaki, minamasdan nila ito na parang nakatunghay lamang at nag-aabang sa huling hugot nya ng hininga. Nakamulagat ang mata nito habang nakatitig lamang sa kisame sapo-sapo pa rin ang dibdib niyang binubukalan ng masaganang dugo. Maya-maya pa’y umubo ito ng isang kimpal na likidong pula, bagay na nagpa atras sa mga nakatunghay upang maiwasang matalsikan sila.
“Vasquez, come over here!”
“kilala mo ba ang hindot na ito?”
“hindi po sir, wala sa wanted list natin yan—neophite.”
Lubhang napakabagal ng oras sa isang naghihingalo, humahagok ang ungol niya na para bang isang hikain na nagmumumog ng malapot na likido at pinipilit magsalita. Ilang sandali pa ay napamulagat na ng husto ang mga mata nito unti- unting lumiliit ang itim ng mga mata, namumuti ito, umiinog ng nakakahilo ang paligid, ikot ng ikot. nagsasalimbayan ang iba’t ibang imahe sa utak at ugomg lang ang tunog na naririnig...

***

"Bakit po hindi pwede ang PhilHealth ko?”
“yan po kasi ang regulasyon natin dito, if you fail to make contribution in at least three consecutive months disabled na ang service ng PhilHeath nyo, kasi po kailangan din namang magtuloy-tuloy ang contribution para sa ibang nais makinabang ng serbisyo.”
“eh, walong taon na po akong nagko-contribute dyan, natigil lang po kasi nawalan ako ng trabaho—natanggal po ako.”
“wala tayong magagawa, yan ang regulasyon e, batas po yan at di po ako ang gumagawa ng batas nagpapatupad lang po ako, at sana, sumunod po tayo.”
“ano bang batas ang nilabag ko? Nagbabayad ako ng dapat kong bayaran, bago ko pa man mahawakan ang kakarampot kong sweldo bawas na ito ng mga contributions na di ko naman pala pakikinabangan!”
“tumabi na po kayo, mister at mahaba pa ang pila, Next!”
Walang saysay makipagtalo kung alam mo rin namang wala itong patutunguhan. Gahol sa oras, gahol sa pagkakataon, gahol sa pera. Pera ang kailangan ngayon ni Jay para sa anak na naospital. Taas-baba ang lagnat nito dahil sa kagat ng lamok na may dengue. Kailangang malapatan agad ng lunas bago pa man magdugo ang mga gilagid nito gaya ng ibang kaso ng dengue sa kanilang lugar.
Masansang ang amoy ng paligid ng ospital, amoy gamot at amoy bangkay. Mistulang entresuwelo ng mga pulubi at palaboy ang pasilyo nito sa dami ng mga taga probinsiyang kamag-anak ng pasyente ang nakahambalang sa bawat sulok. Walang matutuluyang iba ang mga ito sa pagnanais na bantayan ang kaanak nilang naka confine, kaya’t minabuti na lamang nilang maglatag ng karton o kung ano pa mang mahihigaan sa kung saang sulok na di naman dinadaanan para lamang mabantayan ang pasyente. Ngunit ang katotohanan ay wala silang matutuluyan galing probinsya.
Sa mga pampublikong ospital gaya ng PGH makikita ang tunay na salamin ng kahirapan. Kung gusto mong malaman ang tunay na kalagayan ng lipunan, dito ka pumunta. Ang mga pasyente dito isasangla ang kaluluwa para lamang sa kaukulang atensyon ng doktor, ipagpuputa ang natitirang puri kapalit ng Amoxycillin, ibebenta ang katawan para sa simpleng operasyon. Dito makikita ang milya-milyang agwat ng mahirap at mayaman. Dito, ang doktor ang diyos at sa bawat niyang pagkumpas at pagtaas ng kilay umaasa ng himala ang mga alipin niya. Dito mo rin masusubok ang kawalng katarungan at kawalang-silbi ng gobyerno.

“Melba! Melba! Ang anak mo inaapoy ng lagnat!
Inaapoy ng matinding lagnat ng kamalasan ang buhay ni jay at ng pamilya niya. Nagmula sila sa angkan ng mga magsasaka sa Masbate. Napilitang lumikas sa Maynila upang iwasan ang tumitinding sagupaan ng mga militar at rebelde doon. Pero kahit may giyera pa man ay handa naman sana silang magtiis sa kanilang bayang kinalakihan, dangan nga lamang kung di inagaw ng Mr. Chuatico, ang negosyanteng meyor ang bukid na sinasaka ng kanyang ama.
“diyos ko po! Anong nangyari?”
Anuman ang mangyari ngayon ay nakahanda siyang harapin ito, mailigtas lang ang buhay ng kanyang bunso. Si Ryan, labing isang taong gulang.
“, bilisan mo itakbo agad natin sa ospital! Aba’y inaapoy na ng lagnat ito!”
Nilakad ni Jay ng wala sa loob ang kulang sa ilaw na pasilyo ng ospital pagkagaling sa cashier’s office. Napakalaking ospital nito, lahat nagmamadali, lahat kumikilos. Tanging siya lamang ang nag-iisang naglalakad ng mabagal at wala sa sarili. Bumubuntong-hininga at nag-iisip ng malalim. Ilang araw na ring walang tulog si Jay, halinhinan man sila ni Melba sa pagbabantay sa anak niyang nakaratay ay hindi naman siya napapahinga sa paghahanap ng paraan kung saan kukuha ng pambayad at pagpapagamot.

***

Naudlot sa pagkakatalungko si Jay sa sulok ng isang pasilyo nagpapalahaw kasi ang isang ina doon at kalong-kalong ang isang sanggol na may nakakabit pang dextrose sa maliit nitong braso. Parang black and white na eksena sa pelikula ang kaganapan, Puti at itim lamang ang nakikita ng mga mata ng mga taong pinapanawan na ng ulirat ng pag-asa sa isang lugar na gaya ng pagamutang ito—isang pinakamalaking balintuna ng panahon.
“ang anak koooo!”
Nakapangingilabot ang palahaw na umaalingawngaw sa entresuwelong malungkot, sa kanyang masangsang na amoy at malagkit na hangin ng kamatayan. Gumuguhit at gumigising sa diwa ng sino mang makarinig ang palahaw ng isang ina na nawalan ng anak ng walang kalaban-laban. Tapos na ang pakikipaglaban kay kamatayan…
Wala sa loob na tumayo si Jay at mabagal na tinungo ang dulo ng pasilyo. Sa pagkakataong sagad-sagad ang kamalasan niya sa buhay, kahit dapo ng langaw sa balat niya ay mistulang hiwa ng kutsilyong nagdurugo at di maampat, kaya’t ang mga eksenang ganito sa ospital ay lubhang nakapagdaragdag ng hapdi sa nakabukas na sugat ng kanyang pagkatao.
Kapag mahirap ka, natural na mga naghihikahos din ang iyong mga kakilala, e sino nga ba naman ang mayamang makikipag mabutihang-palad sa di niya kauri? Sa pelikula lang yon…kaya’t kahit anong isip ni Jay kung kanino lalapit at mangungutang laging nauuwi sa kawalang pag-asa.

“babale ka? Alam mo ba ang pinagsasabi mo? Tatlong buwan ka nang AWOL tapos magpapakita ka ngayon dito sa agency, babale ka?”

“e..sir kailangan ko lang talaga na-dengue kasi ang anak ko…”

“bakit di ka dun bumale sa unyon nyo? Tutal kayo naman ang magkakasamang reklamador di ba?” ’tang-inang to magrereklamo kayo ng non-remmitance ng SSS at tax tapos ngayon uungot kayo ng bale?””tingnan ko lang kung may security agency pang kumuha sa inyo…”
“sir, may tatlong buwang sweldo pa po akong di nakukuha…”
“gago! Sa perwisyong dinulot mo sa paglilider sa mga reklamador na sikyo kulang pa yung natitirang sweldo mo pambayad, tanga!”
“umalis ka nga sa harapan ko at baka tadyakan ko pagmumukha mo!”
“at yung service firearm mo isoli mo na at baka sakaling maawa ako sa iyo pabalehin pa kita…”

Pigil-na pigil ang galit ni Jay. Sa mga pagkakataong ganito na halos sumambulat na ang dibdib niya sa galit, iniisip na lang niya ang anak at asawang naghihintay, na baka kung sakaling makalimot sya ay tuluyan nang magdilim ang paningin nya. Putang-ina! sana, kinuha na lang nya yung pagkakataon na nakawin yung wallet ni Mr. Ching na nalaglag sa kotse nya nung inutusan sya nitong iparada ito sa parking lot ng opisina. Makapal ang wallet na yun at kinabahan sya nang madampot niya sa ibaba ng tapakan ng preno. Wala namang nakakita e, wala ring nakaaalam. Pero isang tapik sa balikat lang at “ok ka bata!” na pakunswelong pagbati ang nakuha nya. Bawi na sana nya yung tatlong buwang sweldo nya na hanggang ngayon ay nillimos pa rin nya, at baka sobra-sobra pa. Habang pending at di pa rin nasisimulan ang hearing ng kaso sa National Labor’s Commission na ubod ng kupad umaksyon at tatlong buwan nang laging nare-reset ang initial hearing ng kasong isinampa nya, eto sya ngayon—lahad ang dalawang palad na namamalimos.

***

Malaki ang mga kwarto ng Pedia charity ward sa PGH. Malaki hindi dahil sa hangaring maging kumbinyente ito sa pasyenteng naka confine at maging maayos at madali ang kanyang paggaling. Malaki ang mga kwarto para pagkasyahin ang walong pasyente at isiksik sa iisang kwarto lamang. Halos isang dipa lamang ang layo sa isa’t-isa ng mga nakahigang bata na maysakit. Wala halos ipinag-iba ito sa isang eksena sa squatter’s area kung saan sala-salabat ang mga nakasampay na pinatutuyong damit sa paanan ng kama. Kamang nababakbak na ang pinturang puti at lumalabas na ang kalawanging bakal. Sabitang bakal ng suwerong baluktot na at halatang beterano na sa serbisyo. Nurse na hindi kumikibo kapag tinanong mo at tititigan ka lang. banyo na binabahayan ng ipis at panay tae ng daga. Pahingahang silya na wag ka lang madaiti sa sandalan ay mamamantal ka sa kagat ng surot. Bentilador na pupugak-pugak at gripong may oras lamang ang tulo ng tubig. Subalit sa isang mahirap na maysakit, ayos na ito, di naman pwedeng maging maselan kahit kailan ang mga pulubi e.

“misis, nagbayad na o ba kayo para sa pagsalin ng dugo sa anak nyo? Kailangan agad syang masalinan ”
“a, hindi pa po inaantay ko pa po kasi ang mister ko e nasa kanya po ang pera”

“alam po ba nyo na kailangan masalinan agad ng dugo itong pasyente?”
“e, dok walang-wala po talaga kami e…”
“sige, sabihin mo sa mister mo kapag dumating, yung perang dala nya ibayad nya na lang sa punerarya ha.”

***

“Kuya, nadeposito ko na sa bank account mo kagabi pa. pasensya na winter kasi dito sa Singapore di agad ako nakalabas kagabi para pumunta sa bangko. Pasensya na rin at konti lang muna maitutulong 3 libo lang yan, sana makatulong kay Ryan at sana gumaling na siya. Magpapadala na lang ulit ako kapag nakahingi ako ng advance sa amo ko sa katapusan. Ingat kayo dyan kuya, kamusta na lang kay ate Melba.”

Nabuhayan ng loob si Jay habang binabasa ang tex ng kapatid. Umuwi siya saglit upang kunin ang service firearm na isusuko na niya sana sa ahensya, sa pag-asang makukuha niya ang nabinbing tatlong buwang sweldo kapalit ng kalawanging .32 na wala namang bala. Matagal ding tinitigan ni Jay ang kalawanging bakal, aanhin naman niya ito? Ni hindi nga ito maisasanla ng kahit limandaan lang. hindi niya isinauli ito sa pag-aakalang magkaka ayusan pa ang ahensya at silang mga sikyo kung sakaling ipapaliwanag lang naman sana ng ahensya ang totoong dahilan kung bakit walang remittance ng SSS at kung bakit ganun kalaki ang tax na kinakaltas sa kanila.
Dahan-dahan niya itong ibinalot sa isang puting manipis na tuwalya at isinilid sa clutch bag. May ngiting binuklat niya ang wallet na walang pera ngunit naroon ang ATM card niya. Sa wakas kahit paano may pag-asa, kahit paano may tulong. Tatlong libo at ang huling tatlong buwang sweldo. Sasapat na, makakaraos din, salamat sa Diyos…

***

“Miss, kinain kasi yung card ko e, walang lumabas na pera…”
“sigurado ho kayo?”
“oo, kasi magwiwidraw sana ako…”
“tapos na kasi ang banking hours, mister alas dos y medya na po…kung gusto po ninyo balik po kayo bukas at mag fill-up ng complaint.”
“bukas po?”
“during office hours po bukas, mag file po kayo ng form tapos…”
“miss, kailangan ko ng pera ngayon!” kinain ng makina ninyo ang ATM card ko, nasa ospital ang anak ko at…”
“wag nyo po akong pagtaasan ng boses, di ko naman po kasalanan ang nangyari—ikaw diyan itong nagpasok ng card sa ATM hindi ako!”
“sorry, miss pero ang akin lang naman, kailangan ko ng pera ngayon kasi nga emergency…”
“sino ba ang hindi nangangailangan ng pera? kung mainit ang ulo nyo ‘wag nyong ibunton sa akin—hindi ako ang may gawa ng nangyari!”
“Putang-ina mo! Pera ko na nga ang kinukuha ko paiikut-ikutin nyo pa ako! Bubuksan mo ba ang makina o papasabugin ko ang ulo mo?!”

Takbuhan ang lahat, kagulo, sino nga ba namang mag-aakalang may nakalusot na lalaking may baril sa ganito kahigpit na seguridad ng bangko? Madali kasing mag relax kapag pasara na ang opisina. Ilang sandali pa, kagulo na ang lahat. Isang eksenang kaaliw-aliw sa isang maalinsangang hapon ng lunes. Isang piyestang sinasagpang ng primetime television habang buong-buong sinusubo ng media ang pangyayari. Nagtatawanan ang mga nakakapanood, kasi nga nanginginig pa ang kamay ng lalaking may hawak ng kalawanging baril habang nakadapa sa sahig ang mga sikyong nakaputing uniporme. Habang kanda-ihi sa takot ang manager at teller ng banko na huling-huli sa zoom in camera na nakasingit sa salaming pintuan ng bangko.
Aliw na aliw ang bayan sa soap opera ng katanghalian. Galit naman ang iba sa pagpapahinto ng katanghaliang programa sa TV para bigyang dan ang flash report. Humahaginit ang balita, sumisingasing ang bunganga ng nag-uulat. Trapik sa maalikabok na hapon, habang naka pamewang si Tsip sapo-sapo ang nakaumbok na baril na bahagyang nakausli sa malaking tyan.
Masaya na ang bayan ko, may katuwaan na naman. Bukas headline sa pahayagan, mamaya bumabandera sa evening news, bukas ng umaga tumatalsik ang laway ng announcer sa radyo, ilang linggo din itong lalamanin ng mga usapan sa barberya, parlor at blog sa internet. Aliw na aliw ang bayan ko sa balitang ganito, ngunit hindi sa kwentong nawalan ng trabaho ang isang obrero at nagkasakit ang anak niyang bunso.

Ang Pedopilya ng Barrio Sta. Monica

2010-01-29T09:46:00.005+08:00

Nagtatahulan sa di kalayuan ang mga aso sa gitna nang maalinsangang gabi. May mga ilang aninong unti-unting gumagapang sa dilim ng paligid na tanging nasisinagan lamang ng liwanag ng buwan. Papalapit na ang kamatayan…

“take your position men, malaking subject ito at hindi dapat makawala…”

Dalawang lalaking payuko kung tumakbo ang pumuslit sa likuran ng lumang bahay, tatlo sa unahan habang ang nag-uutos ay nakamasid sa di kalayuan, matamang nagmamatyag. Lahat armado ng mahahabang bakal…

Lumalangitngit ang sahig na kahoy sa itaas ng lilimang baytang na hagdan dahil sa bigat ng hakbang ng nakayukong papalapit. Sumilip sa bintana ang nauna, sumenyas, pumusisyon. Humakbang ng maliliit na hakbang ang isang malapit sa pinto, tila handa sa anumang maaaring maganap habang iniumang ang bitbit na bakal. Ang isa’y nasa ibaba lamang ng hagdan, nagaantay.

Sa pamamagitan ng senyas ng dalawang daliri na nakaturo sa mata, naipahiwatig ng isang malapit sa bintana na namataan na niya ang pakay, bagay na nagpaigting nang pagnanais ng mga kasama nito na isakatuparan na ang balakin. Sumilip muli..isang sigaw at impit na palahaw ng bata ang narinig, waring palahaw na pigil, palahaw ng nasasaktan.

Hindi na kailangan ng lider ng grupo ng senyas mula sa mga tao niya, sapat na ang pagibik ng munting tinig na iyon para sumugod siya at mauna pa sa mga tauhan niya. Isang tadyak sa pinto, tutok ng baril, sigawan, iyakan…

Lagabog mula sa likurang pinto, hangos ang dalawang armadong kalalakihan…

“putang ina kang demonyo ka, ikaw pala ang bumababoy sa mga kabataan dito, dapa! dapa sabi!”

Nagulantang ang lalaki, di alam ang gagawin na noo’y yakap-yakap pa ang isang batang babae na pilit nagpupumiglas sa malalaki niyang braso. Sukol siya, walang susulingan. Nakamulagat ang mga luhaang mata, namumutla ang mukha, nakabuka ang bibig…may gustong sabihin ngunit mistulang nakalunok ito ng kung anong kinamualan nito at di makapag luwa ng salita.

Iniangat ng lalaking nakaluhod sa sahig ang kanyang baluktot na kaliwang kamay, may gustong sabihin, sumesenyas sa mga lalaking may nakaumang na baril, tyempo ito na napahiwalay bahagya sa kanya ang batang babaeng kanina pa nanginginig sa takot at iyak ng iyak—bagay na sinamantala ng mamang may baril sa likuran at hinablot ito tungo sa kaligtasan, itinakbo palabas ng bahay pumuslit sa likurang pintuan. Lalong nataranta ang lalaking baluktot ang kaliwang kamay, tumayo ito bigla tangkang hahabulin ang mga tumakas, sumisigaw ng di maintindihang litanya habang tumutulo ang laway nito sa pagpupumilit magsalita.

Isa…dalawa…tatlo…apat…lima…anim na putok, lahat tumama sa likuran ng lalaking baluktot ang kamay sa pagtatangka niyang humabol. Malakas ang loob, nagtangka pang tumakas, nagtangka pang tumakbo.

“Arturo Maniago, 39 anyos, o, may laman pang dalawang libo itong wallet nya o, may litrato pa ng bata—sino kaya ito?”

“Santos, clearing na tayo, hindot ka darating na ang SOCO wag mo nang pakialaman yan, sila na bahala dyan…”

Nagmamadaling ibinalik ng matabang lalaki ang wallet sa likurang bulsa ng pantalon ng noo’y duguang bangkay na nakahandusay sa sahig, habang may isinisilid siya sa kanyang bulsa na dalawang pirasong perang papel.

Maya-maya lang, eto na ang mga media at kinakapanayan si Kapitana at ang hepe ng operasyon lambat-bitag. Nagbibida sa agarang koordinasyon at sa matagumpay na sabwatan ng baranggay at lokal na pulisya…

***

Matagal na minamatyagan ni Mang Art ang kabuuan ng bahay na ito, matayog ang mga bakod ng kulay puting pader na natatanuran ng malalabay na halaman. Dito nya nakitang pumasok ang batang gusgusin na hila-hila ng isang matandang babae. Ilang araw na siyang dumadaan dito sa pag-asang matityempuhan niya ulit. Makailang ulit niyang nakikitang may ilang magagarang kotse na may lulang mga dayuhang puti ang naglalabas-pasok sa bahay na bato.

Tatambay lamang si Mang Art sa malapit na tindahan, hanggang abutin ng pagdilim at uuwing iika-ika sa kanyang inuupahang maliit na bahay.

Nag-iisa na lamang siya, dalawang taon na ang nakararaan nang mamatay ang asawa niya sa atake sa puso bunga ng labis na kalungkutan. Hindi man pinasuko ng matinding hinagpis sa sinapit ng asawa, unti-unti naman siyang iginugupo ng paglalasing hanggang sa atakihin ng stroke. Bagay na pumatay sa kalahati ng katawan niya, nagpabaluktot sa kaliwang kamay niya, nagpaika sa kanyang paglakad at nagpa bulol sa kanyang pagsasalita.

“hahanapin ko ang anak natin..”

ito lamang ang natatanging pangako na naiusal ni Mang Art sa harap ng bangkay ng kanyang asawa bago ito ilibing. Ang limang taong gulang nilang si Jennifer ay tatlong taon nang nawawala—isang malaking dahilan ng matinding kalungkutang bumabalot sa isang wasak nang pamilya.

***

“Flash report po tayo ngayon, dito sa mismong pinangyarihan ng raid---kapitana, paano nyo po natukoy na dito nagtatago ang suspek?”

“aba, e naitimbre sa akin ng kagawad ko…si kagawad Benny na itong bagong nagungupahan nga daw dito ay kakaiba ang kilos…”

“paanong pong kakaiba?”

“ala, e madalas nga daw gabi na kung umuwi at susuray-suray pa, tapos nito ngang kagabi lamang namatyagan nilang may karay-karay daw na batang babae at kinakaladkad pa daw papasok ng bahay…”

“ano pong nangyari?”

“aba’y nagsuplong na ako, di naman natin papayagan ang ganyan sa baranggay ko a, ang mga baboy dapat talagang kinakatay na…”

***

Tumatahip ang matinding kaba sa didbdib ni Mang Art, namumutla ang mga mukha nito habang sakay ng traysikel at tangan tangan niya sa kanyang mga braso ang batang nakalabas ng puting gate, natyempuhan niya, nagtiyaga siyang mag-abang, nagdasal siya…

Walang kibo ang bata, paminsan-minsa’y nililingon siya nito, pinagsisino, kinikilala, waring iiyak, ngunit madalas tulala ito.

Hangos magligpit ng gamit si Mang Art, wala siyang sasayangin na sandali. Gayunpaman, hindi niya kinalimutang maghain muna ng natitirang pagkain para sa bata, gusto niyang makakain muna ito bago sila tumakas papalayo.

“anak, na’aandaan mo’a ako?”

“a’ong ta’ay mo, anak ki’a…ma…’agal ka na’ng na’wawala…”

Nakatitig lamang ang bata sa kanya, blangko ang mga mukha.

***

“kilala nyo po ba yung bata, Kapitana?”

“aba’y balita ko ay isa sa mga ampon yan nung matandang intsik na negosyante dyan sa bahay na puti, yung pilantropo ba…”

***

Napaiyak si Mang Art di na siya kilala ng anak niya, namayat ito, ngunit hindi niya maipagkakailang ito si Jenny niya, ang mga bilugan at nangungusap nitong mga mata. Niyakap niya ito…niyakap ng mahigpit…niyakap ng buong pagmamahal…

Nagulat si Mang Art, gumagapang ang maliit na kamay ng bata sa harapan niya, sa kaselanan niya, hinihipuan siya. Saglit na lumuwag sa pagkakayakap ang lalaki, nagkaroon ng pagkakataon ang bata na gamitin ang isa pang kamay upang magtangkang buksan ang zipper niya. Dinudukot ang harapan niya habang nakatitig ito sa mukha niyang wala ni anumang emosyon.

Gulat na gulat si Mang Art, hindi niya alam kung ano ang iisipin, kung ano ang gagawin. Mukha at katawan man ito ng kanyang nawawalang anak, ngunit iba na ang espiritung nananahan dito.

“anong gi’awa nila s’yo anak…?

Pinalis niya ang mumunting mga kamay na humuhipo sa kanya, bagay na nagpagitla sa bata, waring nasaktan, natakot…humikbi…umiyak…

Mistulang sinakluban ng langit at lupa ang katauhan ni Mang Art, sa bulol-bulol niyang tinig at sa buhol-buhol niyang isipan, pilit niyang inaarok ang pinsalang dulot ng panahon sa anak niyang nasa harapan niya ngayon.

Pilit niyang kinukumbinsi ang sarili na isang masamang panaginip lamang ang lahat. Sa baluktot at nanginginig niyang kaliwang kamay, hinawakan niya ang balikat ng bata, nais niyang mayakap ito muli at sabihing ligtas na ito sa kababuyan ng mundo…

ngunit takot na ang bata at nagsimula nang umiyak, pumalahaw…

Dinig sa labas ng mga armadong nagmamasid ang iyak ng bata…

“anak…a’o ang ta’ay mo, ma’agal kang nawala…di mo na ba a’o naa’andaan?”

May dumungaw bahagya sa bintana…

may kumaluskos sa likurang pinto…

may humimpil na mga sasakyang malalaki sa di kalayuan…

“aaa..nak, ako ‘to…”

May sumenyas…

may ngumisi…

may yumuko…

may nagtago…

“aalis na ayo di’o anak, lal’ayo na ‘ayo, ‘yun ma’layo…”

may sunod-sunod na pumutok…

Kumot

2010-01-15T09:06:00.003+08:00

Sarap na sarap sa paglamon at pag ngasab ang ga-higanteng apoy sa kahabaan ng mga kalye at entresuwelo ng Baranggay Bagong Pag-asa. Ang buong madaling araw na kanina lamang ay payapa, ngayo’y nabulabog ng mga palahaw na nakikipag tagisan ng lakas sa panaka-nakang pagsabog ng kung anong nadidilaan ng apoy.

Napakainit ng paligid, naglalagutukan ang mga kung anu-anong bagay na nginunguya ng apoy. Mistulang duguan ang paligid sa pula ng nagngangalit na mga ngipin ng halimaw, ngumangasab, dumidila, ngumangata, lumulunok---humahalakhak. Parang mga dagang kanal ang mga residente, mga naalimpungatan sa mahimbing na pagkakatulog, naglalakad ang iba—hindi tumatakbo, tila ba tulala sa nangyayari. Umiiyak ang mga batang nawalay sa magulang at mga magulang na nawalay sa anak.

Kalat ang mga gamit, TV, ref, damit, tsinelas, DVD, mga papeles…akala mo’y mga mumo sa hapag kainan ng isang masiba. May mga naglakas loob na dumampot ng timba at nagtangkang sumalok ng kapurit na tubig—nagtulong-tulong. Ngunit nagmistula lamang itong dura sa mukha ng humahalakhak at lumiliyab na halimaw.

Ilang sandali lang, bago pa man sumikat ang araw ay uling at abo na ito. Sa isang pangyayaring tulad ng sunog na ito, hindi halata ang dugo, hindi kayang umigpaw ng pulang likido sa pwersa at itim ng uling at abo.

Nilapa ng apoy ang buong Baranggay bagong Pag-asa…

***

“Tres-Beinte-syete!”

“ay putang-ina! Antagal kong inaalagaan ang numerong yan a, kung kelan ako hindi tumaya tsaka lumabas!”

Maaga ang bolahan sa entresuwelong di magkamayaw ang mga aso, daga at pusa sa pag-uunahan sa pagbungkal ng basura. Habang sa tabi nila ay ang mga gigiray-giray na mga barung-barong kung saan nakatalungko ang mga nanay at anak na babae na abalang-abala sa paghihingutuhan.

Sa Pondahan na paboritong umpukan ng mga tsismosa at tsismoso, na mga lalaking naglalakihan ang tiyan sa kaiinom ng alak, ng mga lolang tumanda sa pakikialam ng buhay ng may buhay at sa pangunahing taliba ng Huweteng. Dito nag-uumpisa aang umaga at natatapos ang maghapon ng marami sa nakatira sa Baranggay Bagong Pag-asa.

Mabaho at masikip, maputik at malangaw. Ito ang paraiso sa isang siyam na taong gulang na si Buboy, isang batang payat at mukhang mas matanda kaysa edad nya.

***

Hindi madalas napagkikita sa labas ng bahay si Buboy, di gaya ng mga kaedad niyang sina Jong at Bebay. Kaya madalas tinutukso sya ng mga ito kapag minsang nasumpungan siya na bumibili ng instant noodles sa tindahan ni aling Juliana. Hindi lang sina Jong at Bebay ang nakakapansin sa hindi paglabas ni Buboy nitong mga nakaraang buwan. Maging ang mga tambay sa pondahan ay napuna din ito. Hindi dahil nag-aalala sila sa bata kundi dahil sa “tungkulin” na nila ang pumuna sa bawat galaw ng sulok ng buhay-buhay ng mga tao dito—at walang pinaliligtas ang mata nila maging ang bata.

“nay, eto na po’ng noodles, kain ka na…mainit yan para di ka na ginawin…”

Walang kibo ang maghapon sa walang imik na ina ni Buboy. Kinariringgan lamang ito ng tinig kung dumadalit ang pag-ubo at tumatahip ang habol-hininga nitong ungol. Walang swerteng maidulot ang paghigop ng “lucky me” na nilunod sa kumukulong isang tabong tubig sa taong nilustay ang baga sa pagdahak ng dugo at plema.

“putang-ina yang ama mo…wala man lang pasabi kung nasaan na siya—kung patay na ba siya o buhay pa, basta na lang naglaho!”

Sa pagitan ng hingal, mura at higop ng instant noodles lamang laging nahihilam ang mata ng ina ni Buboy. Dahil siguro sa init at usok ng kumukulong sabaw kaya ito naluluha o dahil sa paulit-ulit na litanya ng buhay niya na naibubulalas niya lamang sa tuwing magtatangka siyang humigop ng sabaw.

Wala pa ring kibo ang bata. Nakapinid lagi ang bibig. Ngunit hindi ang isip. Kapag tulog ang ina, madalas itong nasa isang sulok lang at nakatalungko, nag-iisip ng malalim. madilim ang bawat sulok ng bahay na ang tanging aninag lamang ay ang pagsingit ng sikat ng araw sa butas ng dingding. May mga panaka-nakang nagmamadaling kilos ang malalaking daga na natutuhan nang makipamuhay kasama ng mag-ina at ipis sa naninimot ng latak sa mangkok ng noodles.

Nababasag lamang ang nakabibinging katahimikang ito kapag dumadaing na ang ina ni Buboy, nagmumura sa sakit na nadarama habang sasabayan ng hilahol na ubo—matagal, matigas, masakit na ubo. Dito lamang natitinag si Buboy para idulog ang isang tabo sa ilalim ng gigiray-giray at nanlilimahid na kama. Pansalo sa idinadahak na dugo at plema.

Ayaw pahaplos ng ina ni Buboy sa likod habang umuubo at dumadahak, masakit kasing haplusin ang likod niyang butuhan na tinutubuan ng mga nana at sugat sa matagal na pagkakahiga.

***

Mag-aalas tres na ng madaling araw, gising pa si Buboy. Naroon pa rin at nakatalungko sa sulok. Umuungol ang ina. May naglalakad sa kalye…pauwi na ang mga puta, kumita na…

“madalas may mga lalaking umaakyat sa bahay…di ko kilala, basta mga ganitong oras yun. Akala nga ni nanay tulog na ako…”

Tumayo ang bata, pinagmasdan ang inang kanina pa umuungol at habol ang hininga, nanginginig sa ginaw…inabot niya ang kumot na nalilis sa binti ng ina, ibinalik ito at ikinumot hangang balikat.

“basta pagkapasok nila sa bahay diretso sila sa kama ni nanay, tapos hihilahin yung kurtina…”

Bumaba sa maliit na kusina si Buboy, nagsindi ng kalan, nagsalang ng tubig…may hinahanap…

“minsan, sinilip ko sila, tinadyakan ako ni nanay—matulog na daw ako. Di naman ako makatulog ‘nun, kasi ang ingay-ingay nila…ungol ng ungol…”

Tangan-tangan niya ang isang bote ng kerosene, kalahati ang laman nito ginamit na niya kasi kanina sa pagpapakulo ng tubig sa noodles.

“anak, bili ka ng pandesal, may pera na tayo…may almusal na tayo…”

Bumalik si Buboy sa kwarto ng ina, dinadalit pa rin ng matinding ubo. Agos ang luha sa pisngi ni Buboy habang ibinubuhos ang laman ng kalahating boteng kerosene sa higaan ng ina.

“yehey! Makakakain na din ako!”

Ilang sandali pa kumukulo na ang tubig, ngunit walang instant noodles…Ilang sandali pa lumiliwanag na ang paligid…ilang sandali pa at lumiwanag na ang buong Baranggay Bagong Pag-asa…

“hindi na giginawin si nanay, hindi na niya kailangan ng kumot…”

Cul de Sac

2009-07-24T16:35:00.004+08:00

Duguan ang mga kamay ni Marian, habang tangan-tangan niya sa nanginginig niyang kanang kamay ang blade. agos ang dugo hanggang hita niya sa pagkakatayo sa tabi ng bintana. Noo’y sumisilay na ang sikat ng pang-umagang araw sa bahagyang nahawing kurtina, liwanag na bahagyang naglalagos sa loob ng kwartong nangangamoy tamod at dura, alak at usok sa maalinsangang buga ng maingay na aircondition.

Tanaw mula sa bintana ang magarang hardin na noo’y nagsisimula nang mamukadkad ang mga bulaklak sa pagkakadilig ng pang-umagang hamog habang sumasayaw sa pagpailanlang ang mga paru-parong umaaligid dito. Ngunit hindi ito alintana ni Marian, sa kanyang blangkong silip-titig sa bintana. Wala siya sa kanyang sarili, wala sa kanyang kinaroroonan—pumapailanlang kung saang sulok ng kahindutan ang gula-gulanit niyang isipan sa kanyang punit-punit na kaanyuan.

Nakaparada ang isang magarang sasakyan, kulay pula sa garahe—makintab at mamahalin. Matataas ang bakod na pader at ginagapangan ng halaman, malalabay ang mga punong kahoy na siyang lumulunod sa sa kabuuan ng marangyang paligid. Tahimik ang ga-higanteng pintong kahoy na mistulang pintuan ng isang kaharian sa kapal ng sinturong bakal nito at sa kanyang matayog na tindig.

Tumulo ang luha niya, ngunit sa isang mata lamang—suminghot at kumurap, ngumisi sabay kinuyom ang mga palad na may tangan na blade. Hindi ang hapdi ng hiwa ng blade sa palad niya ang pwedeng magpa pukaw sa lasug-lasog na kamalayan ng babae, sa katunayan umagos ang dugo galing sa palad niya ngunit walang ingay na narinig kundi ang lagutok ng nabali at natiklop na matalas na pang-ahit.

Humakbang ang hubot-hubad at tulalang babae paatras, may kung ano siyang naapakan, bagay na nagkanulo sa kanyang panimbang. Napahawak sa salamin ng bintana ang nagbukas niyang mga palad at naging daan upang mabitawan niya ang blade. Nagkulapol ang dugo sa salamin—bakas ng dugo sa kamay ni Marian. At tuluyan na siyang nabuwal…

###

Walang kibo ang lalaking kanina pa may balot ng supot sa ulo sa kanyang pagkakayukayok sa kanyang inuupuan. Bakas ang pagsisisikap niyang makahinga ng maayos sa tila tumitibok na anyo ng itim na plastik na supot sa kanyang ulo at mukha. Nakagapos ang mga kamay sa likuran at sandalan ng upuan. Ang damit niyang basang-basa ng naghalong dugo at pawis ay kinababakasan ng mga maruruming kamay na humawak dito.

Marumi ang paligid ng abandonadong kamalig, kalat ang tae ng pusa at aso sa paligid. Nagtambak ang mga kahoy at ilang tipak ng semento at bato sa buto’t balat na kaanyuan ng sira-sirang kamalig na noo’y natatanglawan lamang ng isang gasera--sapat upang magbigay aninag sa dilim. Hindi na kailangan pang liwanagan ang paligid upang maramdaman at Makita ang kaganapan dito

Sa labas lamang ng kamalig ay naroon ang tatlong unipormadong kalalakihan, mahahabang bakal ang tangan nito sa pilit isinisiksik na mga kamiseta sa mga bundat nilang tiyan. Nag-iinuman sa harap ng liyab ng apoy sa isang drum. Subalit kakaiba ang inumang ito dahilan sa tahimik na tumutungga ang tatlo, waring lagok lamang ng masangsang na alak ang naririnig sabay ng pitik ng kahoy na gatong na unti-unting nilalamon ng apoy.

Tinginan, pakiramdaman…

Hanggang sa ilang saglit pa naulinigan na ang isang paparating na sasakyan, sa tahimik na paligid, madaling malaman kung may paparating lalo na kung sasakyan sa liblib na sulok na ito. Tahimik pa rin ang anino ng lalaking may supot sa ulo sa loob ng gula-gulanit na kamalig, ngunit bakas ang mabilis na paghinga nito—waring may inaasahang mangyayari. Waring kinakabahan.

Pumarada ang kotseng magara—kulay pula.

“magandang gabi po ser…”

Walang kibo na iniabot lang ng lalaking galing sa pulang kotse ang kamay niya, bumaba rin ang dalawa pa niyang kasama mula sa kotse. Nagsindi ng sigarilyo at lumakad ng bahagya palayo ng sasakyan.

“kamusta na?”

“nasa loob po siya ser…ano ba ang balak natin?”

Tumatagaktak lalo ang pawis ng lalaking may supot sa ulo, hindi dahil sa alinsangan ng paligid kundi marahil sa alinsangan ng isiping may kung sinong nilalang ang naroon ngayon sa labas hatid ng isang sasakyang pumarada. Nagbibigay kabuuan sa kapirasong pangyayari ng nakalipas na ilang oras ng pagpapahirap sa kanya. Nag-uudyok ng lalong kawalang katiyakang kaganapan na di alam kung saan hahantong.

Panganib ang dulot ng hanging maalinsangan, lalong nakapagpapasikip ng dibdib ang madalas na kaba, para bang nais nang kumawala ng puso sa tindi ng pagtibok nito, at ang mga mata na walang maaninag kundi ang kadilimang dulot ng plastik na itim na supot. Maging ang mga pantog na may ilang oras na ding puno at gusto nang maihi ay sumasabay sa hapdi ng pangyayari. Ang mga tuhod na hindi na kayang itayo dahil sa panginginig ay nagsimula nang magparamdam ng pangangatal.

“ayan siya ser…”

“matigas din e, pero medya-medya pa lang yan—nagkakatuwaan pa lang kami”

Alam ng lalaking may supot sa ulo ang kalagayan niya. Hindi ito tuminag kahit kaunti, nakayuko…nakikiramdam sa sasabihin ng di kilalang anino sa dilim ng supot na itim.

Nakatitig lang sa kanya ang bagong dating. Walang gustong sabihin. Walang gustong gawin.

Tumunog ang telepono sa bulsa ng lalaking may hawak ng hatol. Wala sa isip na dinukot ito.

“hello…anak ng put…”

isinara agad ang telepono.

Nagkamali…

Naaulinigan ng lalaking may supot sa ulo ang tinig, nabosesan. Ang kanina pa walang kibo sa pagkakayuko ay tila nagulat at napaangat ang ulo. Bagay na kinaalarma ng lalaking may hawak na mamahaling telepono.

“putang-ina! Patayin nyo na yan, nabasyo ako! Nakilala na ako e!”

Tuloy –tuloy sa sasakyan ang lalaki, walang lingon-likod, pumasok na din ang dalawang kasama nito na kanina pa naghihintay sa labas ng kotse. Gumuhit ang arangkada nito sa maalikabok at tuyong palayan.

Tatlong putok ang narinig sa dumidilim nang gabi, hinipan na ang gasera sa kamalig.

###

Naka talungko si Marian sa sulok ng kwarto, hawak-hawak ang tuhod. Anim na buwan na mula ng ikasal siya sa kay Mark, nagsosolong anak ng isang mayamang pulitiko sa Santa Monica, pero ang nasa isip pa rin niya ay si Ren. Humuhuni pa rin hanggang ngayon sa gunita niya ang huling pag-uusap nila.

“alas-Otso ng gabi bukas, kasi alas otso y medya yung last trip ng bus e. Basta wag ka na magdala ng maraming damit para di ka mahalata.”

Hindi na muling nakita ni Marian si Ren mula nang huli nilang pag-uusap na iyon, may mga nakasaksi nang may pumaradang isang owner-type jeep sa isang tindahan malapit sa istasyon ng bus. Bumaba daw ang tatlong lalaking unipormado, nagpaputok sa itaas at ipinasok ang isang lalaki na may dala-dalang bag sa Jeep at pinasibad ng mabilis ito. Ito na lamang ang balitang iabutan ni Marian sa mga nakasaksi ng makarating siya sa istasyon limang minuto bago mag alas-otso ng gabi.

Limang minuto bago mag alas-otso ng umaga ngayon, nakaharap si Marian sa tatlong lalaking nakahandusay sa sahig ng kanilang kwarto. Pawang mga hubo’t-hubad ito—si Jeff, si Miggy at si Mark. Si Mark ang kanyang asawa. Ang nagmamay-ari ngayon ng kanyang pagkatao, ng kanyang kabuuan, ng kanyang puke, ng kanyang suso, ng kanyang mga halik, ng magarang kotseng pula na nakaparada sa labas, ng mansyong tinitirhan niya ngayon—ngunit hindi ng kanyang kaluluwa.

Galante sa kaibigan si Mark, hindi lang cocaine at heroin ang pinagsasaluhan nilang tatlong magkakaibigan, matapos nilang hati-hatiin ng blade ang puting pulbo sa lamesang salamin at nagsimula nang sumipa ang epekto nito, madalas si Marian naman ang pagsasaluhan nila.

Kinakantot ng tatlong lalaki si Marian halos gabi-gabi, minsan sabay sa puke at sa puwet habang pilit namang sinusubo ng isa ang kanyang titi sa nakahandusay na babae. At upang malubos ang kasiyahan ng tatlo, sabay-sabay itong nagpapalabas ng mga tamod nila sa mukha niya—kasabay din ng pag-agos ng luha niya sa impit na pag gibik.

Kung may lakas pa ay isasayaw siya nito, paluluhurin, patutuwarin, kakalikutin at magpapasok ng kung anu-anong bagay sa puwet at puke niya, habang nakatutok ang camera sa ibabaw ng tripod, kumikindat-kindat ang isang maliit at ga-tuldok na kulay pulang ilaw nito.

###

Pinatay ni Marian ang ilaw ng kwarto, naiwang nakabukas kasi ito. Bagsak sa lapag ang mga maginoong humindot sa kanya ng buong magdamag—pagod, lasing at lango. Dinampot niya ang blade sa lamesa, may bahid pa ito ng puting pulbo. Isa-isa niyang nilapitan ang tatlong demonyo na ilang panahon na ring ngumangatngat sa pagkatao niya. Ilang panahon na ring bumababoy sa sa pagkababae nya.

Isang mariing hiwa sa pulso, pumulandit ang mapulang dugo sa braso ni Miggy, napaangat ng ulo ito, ngumiti—parang walang naramdaman sa kanyang mapungay at nanunuyang mga mestisuhing mata. Sumunod si Jeff. Wala lang, inagusan ng dugo mula sa pulso habang hawak-hawak pa nito ang basyo ng bote ng beer. subalit parang wala ring naramdaman ito—mabisa talaga ang droga hindi lang pampamanhid ng utak, kundi maging ng pisikal na katauhan.

Si Mark, ang pinakamamahal niyang asawang si Mark. Nanginginig na ang kamay ni Marian, sa liit ng blade at sa pagmamadali niyang ihiwa ito sa pulso ng asawa, maging ang mga daliri niya ay nahiwa na rin. Pero hindi ito ininda ng babae, sa bawat baon niya ng talim ay may kaukulang hiwa din na bumabalik sa kanyang mga daliri. Pumulandit na ng tuluyan ang mga dugo at umagos sa carpet. Hilo si Mark at ang barkada nya sa magkahalong alak at droga. Ineksyon, singhot at tungga may pulutang hilaw na karne ang magdamag na iyon.

Umiikot ang paligid, umaalingawngaw ang mga boses sa kalawakan…

bumibilis ang tsubibo…

umaalon ang dagat at lumalakas ang ulan…

kumikidlat sa isipan ang mga ala-ala… Kidlat ng tatlong putok nagmula sa dulo ng baril…

nawasak ang itim na plastic na supot sa ulo ni Ren…

dugo mula sa punit na laman ng kanyang pagkababae…

tilamsik ng tamod sa mukha…

patay-sinding ilaw…

Cul de Sac ng buhay sa parisukat na daigdig…

Ang Emperador, ang Sepilyo at si John Lennon

2009-05-31T18:20:00.002+08:00

6:23 ng umaga…

Mainit na ang sikat ng araw sa labas pero ang kwarto ni Jay ay madilim pa. Hindi dahil tulog pa siya, sa katunayan, kanina…o kagabi pa siya nakaupo sa maliit at gula-gulanit na sofa sa tabi ng kama. Ang kama niya, ni hindi man lang nagusot, kasi dati na itong gusot-gusot ng may ilang araw na ding hindi man lang tinitiklop ang kumot at iniimis ang mga unan na luwa na ang bituka sa pagkaka tiwangwang nito.

Upos ng sigarilyo sa nag-uumapaw na ashtray, kukurap-kurap na bumbilya sa maliit na lampshade. Ang kwarto ni Jay ay mistulang kisap-mata ng dilaw at dilim, dilim at dilaw dahil sa kulay dilaw na bumbilya at dilim ng paligid. Sarado ang bintana, may dagdag na pinid ngunit tuklap na at nakadikit na tagpi-tagping karton na sadyang inilagay para di makasilip ang araw.

Tanggal na din sa pagkakadikit ang isang kanto ng poster ni John Lennon, may lumang LP player sa kanto malapit sa alanganing tukador, alanganing aparador. May nga sketches ng kung anong halimaw sa itim na tinta. May mga painting na hindi tapos sa gilid ng kama at kinuyumos na papel sa sahig. Lapis, tinta, oil paint, brotsa, acrylic…nagkalat.

Panaka-nakang sumisilip ang ipis sa sahig na kahoy, marahil upang pagsinuhin at alamin kung gumagalaw pa ba ang nakaupo kagabi pa sa sofa, at kung bahagyang gumalaw man—kakaripas naman ng gapang ang natatanging insektong pwedeng mabuhay sa pagsabog-nukleyar. Maging ang mga lamok ay mistulang butete na sa kabundatan, gugulong-gulong na lamang ito sa sahig at inienjoy ang kapal ng alikabok dahil din sa di na makayang dalhin ng kanilang mga pakpak ang kanilang kabigatan at kabusugan.

Nakatunganga sa dahan-dahang pag-ikot ng elisi ang bentilador sa kalahating ubos na emperador, di naman masasabing pinalalamig niya ang mainit na alak, kasi nga uugod-ugod ang ikot nito—siguro sa kapal ng nakakulapol na alikabok dito kayat mistula itong naghihingalo sa pag-ikot. Ang bote naman ng emperador, walang pakialam--isnabebro siyang naka upo lamang sa maliit na lamesita, di man lang natinag kahit na ang kalaguyo niyang baso ay matatagpuan nang patay at basag sa paanan niya. Siguro nga’y yumabang sa siya, dangan ba namang siya ang huling nakaulayaw ng amo niyang kagabi pa tulala.

8:20 ng umaga…

Halos magdadalawang oras nang paulit-ulit ang snooze ng alarm clock, paos na ito, lawit ang dila bago mahampas at tuluyang manahimik. Tumayo si Jay—huminga ng malalim, suminga sa kanan niya, pinahid ng t-shirt sa balikat and sipon na kumalat sa pisngi niyang may mahaba-haba na ring balbas. Lawlaw ang butas na Levis sa kulay itim na t-shirt—ang laki na ng ipinayat niya. Kaya pala ubod ng yabang ang bote ng emperador, ito kasi ang unang dinampot ni Jay pagtayo, hinaplit niya ang leeg nito na parang humahaplit sa isang puta na buong libog siilin ng halik at maangkin ang kaasiman nito. Tinungga niya ito habang gigiray-giray pang humakbang papunta sa banyo, inilapag sa lamesita. Di nga lang sigurado kung ang naghalong sipon na tumawid sa bibig niya kaninang suminga siya at ang emperador ang siyang almusal niya ng umagang iyon.

Sa banyo…

Ang banyo ang kaibigan ng mga lasing at may hang-over, kung paanong kaulayaw ng mga inaantok at pagod ang kumot at unan—inidoro naman ang para sa mga masuka-sukang lasenggo. Ebidensya ang mga naglalambiting malapot na likido sa bunganga ng kanina pa nakangangang inidoro. May mga kumpol ng laway ay iilang madilaw na likido. Walang solidong nakikita, walang ebidensya, marahil walang kinain ang sumuka dito, madilaw dahil siguro sa asido ng tiyan at alak na naghalo sa sahig at sa bunganga ng inidoro.

Kataka-takang ang lababo lang ang malinis, lababo sa tabi ng banyo na minsang humahalili rin bilang lababong hugasan ng mga pinggan, pero madalas dahil wala namang huhugasang pinggan dahil wala namang makakain sa bahay ni Jay, lababo lamang ito ng may nag-iisang sepilyo na nakasandig sa loob ng isang baso—malinis na baso. Malinis na sepilyo at baso sa gitna ng lababo.

***

9: 05 ng umaga…

“Oy, Poleng ano ba? Katukin mo yan, aba’y dalawang araw nang di lumalabas yang taong yan a, baka nagpakamatay na yan sa loob”

“ e di mabuti at mabawasan ang perwisyo dito sa paupahan natin, di na nga makabayad sa oras perwisyo pa”

“gaga ka talaga ang inaalala ko yung bata, aba e nakaka kain pa kaya ang anak nya dyan?”

“eto na nga at pinapakinggan ko baka gising na, baka masigawan na naman tayo ng adik na yan kapag binulahaw natin ng katok e”

***

Nagbubunganga ang telepono ni Jay habang nakatitig siya sa sarili niya sa harap ng salamin sa itaas lang ng gripo ng lababo, nanginginig ang kanang kamay na may tangan-tangang sepilyo. Mahigpit ang pagkakasakal niya sa katawan ng lumang panguskos, sepilyong busalsal at beterano sa brotsahan ng mga ngipin niyang bulok at patlang patlang.

Patuloy ang pagtatalak ng telepono…Walang pinapansin ang tenga ni Jay…

“putang-ina mo, pinagtiwalaan kita, akala ko pa naman totoo lahat ng mga sinasabi mo, ni hindi man lang ako nagdalawang isip na pagdudahan ka—alam mo yun?”

Nakatitig si Jay ng may buong paghihinanakit sa brotsa…galit at maiyak-iyak. Bumaling sa salamin, sinipat ang bagang na nabubulok, may butas at maitim. Lalong naningkit ang mga mata nito, walang nakaka alam kung dahil sa masangsang na amoy na dulot ng bulok na ngiping may nana o dahil sa sakit nito.

“akala mo makukuha mo ang lahat sa kin? Magkakamatayan tayo bago mangyari yun…”

Nakakakulili na ng tenga ang nagger na telepono, at gaya ng alarm clock na nakaranas ng bigwas kani-kanina lang, huli na ng manuot sa sensibilidad ni Jay na may tumutunog palang awditibo ilang hakbang mula sa lababo.

Lumuwag ang pagkaka sakal ni Jay sa tutbras, panaka-nakang napapasukan din naman ng sariwang hangin ang nagdidikit-dikit nitong hypothalamus…minsan nga lang.

Kumalabog ang lamesita, gumewang-gewang at nakipagsayawan sa emperador na nakapatong doon nang masagi ni Jay—na dalawang piye pa lamang ang layo mula sa telepono ay inabot na at hinablot ito ng kaliwang kamay—kanan sa sepilyo.

Saglit na katahimikan…saglit na nakikinig…

Kung may tunog lang ang unti-unting pagkunot ng noo at ang dahan-dahang pagsasalubong ng kilay ni Jay, malamang tunog ito ng nilalamukos na papel.

“hindi mo pwedeng kunin sa akin ang anak ko!”

“Magkakamatayan tayo!”

***

“Uy Poleng narinig mo yun?”

“ano ba yan? ano bang ginagawa niya sa anak niya, kawawa naman yung bata, papatayin nya daw yung bata!”

“katukin mo na dali!”

“tumawag ka ng pulis, ako na’ng bahala dito sige na!”

“Jay! Jay! Maawa ka sa anak mo, napakabata pa nyan wag mong saktan”

Napalakas lalo ang tili ng telepono, pero sa pagkakataong ito sa likuran siya ng pintuan tumili—dito kasi siya bumalandra nang ibalibag ni Jay.

Tapos nun, katahimikan na…sa kabilang pinto wala na din ang dalawang matanda…tuluyan na ring natapon ang Emperador sa maalikabok na sahig…si John Lennon ang hero ng working class sa mga awit niya ay malungkot pa ring nakatitig sa kawalan…si Jay, nakaupo sa sulok tangan-tangan ang sepilyo.

...People say I'm crazy doing what I'm doing,
Well they give me all kinds of warnings to save me from ruin,
When I say that I'm o.k. they look at me kind of strange,
Surely your not happy now you no longer play the game...

***

“positioning sir, spotting the subject North-East in squatting stance. The subject is armed and dangerous...”

“the wind is in direct contrast, but the spot is clear—ready for the taking...”

“moving towards the window...ready whenever you are...”

***

...People say I'm lazy dreaming my life away,
Well they give me all kinds of advice designed to enlighten me,
When I tell that I'm doing Fine watching shadows on the wall,
Don't you miss the big time boy you're no longer on the ball?...

***

2:46 ng hapon...

Nagkakagulo ang buong Baranggay, nakatuon ang pansin ng lahat sa ikalawang palapag ng paupahang apartment nina Aling poleng at Mang Nardo. Isang mala-piyestang engrandeng usyusohan ang umaatikabo na dinaluhan ng mga prominenteng sangay ng media at mga unipormadong mamamatay-tao. Nakatutok ang camera at baril, nakapamewang ang mga opisyal, nakahandang mang-ambush ang mga reporter at nakapikit na ang isang mata ng mga sniper at higit sa lahat naalarma na ang isang batalyon, isang batalyong usyusero at usyusera.

***

“Take the opportunity…”

Walang naalarma pag alingawngaw ng isang putok, isa lang yun sabay basag ng salamin ng bintana. Inakala pa ng maraming nag-uusyoso na galing sa loob ng bahay ang putok, may nagpalakpakan at naghiyawan, may nanghaba ang leeg sa pagsilip kung ano na ang nangyari.

Mabilis na kumilos ang mga pulis, akyat agad sila sa isang senyas lang, parang mga langgam na nagkilusan maging ang mga media at mga tao. Kanya-kanya, habang maraming mga mukha ang kababakasan ng pagtataka kung ano na ang kaganapan…

Bago pa man buksan ang pinto, may tumatagas nang dugo mula sa siwang nito sa ibaba, Nangnginig ang kamay ni Aling Poleng habang sinususian ang pinto habang nasa likod niya ang isang opisyal ng SWAT team. Itinulak ito ng isang opisyal papaloob, halatang may nakadagan sa kabila, di pa man tuluyang nabubuksan ay lumaylay na ang kamay ni Jay, tangan-tangan pa rin ang isang lumang sepilyo.

...I'm just sitting here watching the wheels go round and round,
I really love to watch them roll,
No longer riding on the merry-go-round,
I just had to let it go...

Watching the Wheels

John Lennon

Sementeryo ng mga Buhay

2009-04-15T16:31:00.004+08:00

Nalathala sa FUDGE magazine June-July 2009 issue

Nagmamadali ang mga hakbang ng isang anino mula sa dilim ng gabi. Sa mga gabing nagtatago ang buwan sa kalangitan na tulad nito--sinasamantala ng mga kaluluwang ayaw matulog sa gitna ng nahihimbing na dilim, hindi dahil sa ayaw dalawin ng antok, kundi dahil sa tawag ng matinding pangangailangan.

Sa gitna ng kalunsuran, sa laot ng kaguluhan, sa ingay at maruming usok nito, natatanging ang lugar lamang na ito ang nananatiling tahimik: ang sementeryo. Ngunit sa kasagsagan ng mahimbing na pagtulog ng syudad isang pares ng mga paa sa abuhin at maalikabok nitong paghakbang ay nagmamadaling nagpapasikot-sikot sa bawat nitsong madaanan. Akyat, talon, singit sa mga siwang at hawi sa mga talahib . Sinisiguro ng may-ari ng mga paang ito na wala ni kaluskos man lang siyang malilikha sa pagtahak sa nakabibinging katahimikan sa gitna ng mga nahihimlay nang mga patay.

Kandila lang ang tangan ni Lando, dalawa; sapat na ito upang magbigay liwanag sa kanyang balakin. Saglit muna siyang huminto sa harap ng isang nitso sa sulok ng sementeryo. Nalalambungan ito ng isang malabay na puno kung kaya't ang kakaunting liwanag na nagmumula sa maulap na kalangitan ay hindi makasingit upang sumilay. Tamang-tama para sa kanyang hangarin sa gabing iyon. Saglit na huminga ng malalim ang lalaki, waring umuusal ng dalangin habang itinutulos ang kandilang tangan sa uluhan ng lapida, bagay na nagbigay anino sa ulong nakausli at nakaukit sa gitna ng krus na bato sa unahan ng nitso.

Alam ng lalaki ang dapat niyang gawin, ang kilos niya'y nagpapahiwatig ng kasanayan sa ganitong gawain--walang sinasayang na sandali. Tinungkab niya ang nakausling siwang sa gilid ng maputing nitso, agad na bumigay ang mabuway na bato; kapag daka'y iniluwal nito ang isang butas. Mistulang butas ito ng kabulukan, isang butas na unti unting pinalalaki ng matiyagang pagkutkot patungo sa kailaliman na tanging ang naghuhukay lamang ang may alam kung saan hahantong at kung anong nilalaman sa dulo nito.

***

"Limampiso isa"

"pwede kayang madagdagan ng konti sir? Medyo mahirap kasi nagkakahigpitan ngayon e"

"aba, e kung ayaw mo sa presyo ko sa iba na lang ako lalapit"

"hindi ho sir, sige ako nang bahala-kelan nyo ba kailangan?"

"Sa makalawa sana kailangan na ng buyer ko e, pwede ba?"

"sige sir, may kaunti na rin akong naipon e, isasama ko na iyon-kailangan ko rin kasi manganganak ang misis ko..."

"o, basta ha wag kalimutang gumamit ng agua oxynada, para malinis"

"wala pong problema sir..."

***

May pailan-ilang kaluskos sa paligid, sa mga pagkakataong nakakalikha ng ingay ito, sabay ng tahulan ng mga aso--humihinto si Lando sa pagtutungkab ng nitso. Lumilinga-linga na waring nag-aabang ng may kikilos sa dakong pinanggalingan niya. Alam niyang kakampi niya ang gabi, itatago siya ng ihip ng hangin at maging ang buwan ay nakikisama sa pagtatago nito sa maitim na ulap.

Ilang saglit pa, kasya na ang dalawang kamay niya kung idudukwang sa nalikhang lagusan, hindi na kinakailangang palakihin pa ng husto ang butas. Lampas siko niya ang maliit na lagusan sa kanyang pagkapa sa kung anong nasa loob ng nitso. Waring may mga mata ang kamay na alam kung saan kakapahin ang hinahanap, ilang saglit pa inaayudahan na ng kaliwang kamay ang kanang kamay na siyang gumiya at kumapa sa kanyang dinudukot.

Magkatulong na iniahon ng nakadaop niyang mga palad ang isang bungo. Masangsang ang amoy nito sa iilang bulok na laman na nakadikit dito, maging ang mga lagas na buhok at bakas ng pinagkainan ng mga uod ay mababanaag sa pag-ahon nito mula sa maputing sementadong kahon na kinasasadlakan nito. Inilapag ni Lando ang ulo sa tabi ng nakasinding kandila, noo'y umaagos na ang mga tunaw na luha nito sa ilalim ng sementadong krus. Tanging ang mga rebultong santo at kerubin lamang ang saksi sa gitna ng dilim ng gabi sa panaka-nakang tahulan ng mga aso.

Tagaktak ang pawis ni Lando, sanay na siya sa gawaing ito ngunit sa pagkakataong ito kailangan niya ang pagmamadali, hindi siya gaanong pamilyar sa sikot ng sementeryong ito-hindi niya teritoryo ito. Ang pagtagal sa lugar na ito ang magkakanulo sa kanya sa kapahamakan. Mahigpit ang mga bantay sa sementeryong ito, dangan kasing sila din mismo ang tirador ng mga bungo dito, karibal sa negosyo at malamang sa hindi, makakatabi niya sa iisang kabaong ang nabubulok na kalansay na ito kapag nagkataon.

***

"pass na muna ako pare, medyo di ko na kaya e"

"tang ina ka Lando, kelan ka pa naging uhugin sa inuman? Pangatlong tagay pa lang ito a"

"hindot itong si Lando o, ang aga-aga pa e, takot ka ba sa misis mo?"

"gago! Tanginang ito, manganganak na ang misis ko, e ni pambayad sa Fabella wala pa ako buti sana kung pwedeng ipahugot na lang basta sa albularyo yung anak ko..."

"sige ‘pre, iyo na muna yung isang supot ko, marami-rami din yun ikaw na mag abot kay bossing"

"salamat ‘pre, pero kailangan madagdagan pa e, dyan na muna kayo didiskarte lang ako sa South"

"dre, ingat lang sa mga bugoy ha..."

***

Walang sinayang na sandali si Lando, isa-isa niyang pinitas ang mga ngipin ng bungo sa liwanang ng kandila. Mistulang pumipitas ng mga butil ng mais at masusing sinisipat ito sa liwanag na dulot ng natutunaw na kandila, palinga-linga, kinakabahan. Ang bawat pagpitas ng mga ngipin ay lumilikha ng marahan at malutong na tunog ng tila may kinakagat na isang malutong na pagkain. Kumakapit sa kamay niya ang ilang nalalabing bulok na laman, marahil sa gilagid, o sa dila, o kaya'y sa balat mismo ng nagmamay-ari ng bungo nanggaling. Hindi na kailangang sinuhin kung babae man o lalaki, matanda man o bata ang bungong ito--ang mahalaga, pagkakakitaan ito.

May mga yabag sa likod ng abalang si Lando, marahan at eksakto ang kilos. Ipinagkanulo siya ng kaunting liwanang na dulot ng natutunaw na kandila sa ibabaw ng nitso. Huli na ng malingunan niya ang dalawang aninong papalapit.

"putang-ina ka! Ikaw pala ang nagnanakaw ng mga ngipin ng mga patay dito!"

Sukol si lando, dangan kasing ang pinili niyang pagnakawang nitso ay sa sulok ng sementeryo nakapwesto. Nagtangka siyang tumakbo, ngunit isang matinding bigwas at hambalos ng tubo sa kanyang tuhod ang nagpabagsak sa kanya, tumama ang kanyang ulo sa kanto ng isang nitso-sabay tapon ng isang dakot na ngipin sa kanina lamang ay nakakuyom sa kanyang mga palad.

***

"misis, matagal pa po yan, umuwi muna kayo wala pa pong 3 centimeters ang buka ng sipit-sipitan nyo e"

"hindi ba pwedeng dito na muna ako? Masakit na e di ko na kaya kung uuwi pa ako"

"wala ho kayong pupwestuhan dito, maraming nag-aantay na rin na manganganak, syempre uunahin po natin yung malapit nang manganak-marami ho kayo e."

"hindi ko na ata kaya pa maglakad e."

"asan ba'ng mister nyo? Wala ho ba kayong kasama?"

***

May araw na nang magkamalay si Lando, nakasubasob siya sa damuhan, dama niya ang sakit ng nagdurugong sintido sa pagkakabagok sa nitso, ngunit sadyang hindi niya maikilos ang mga kamay sa pagkakatali nito sa kanyang likuran. Nag-uusap sa di kalayuan ang dalawang lalaki na may sukbit na bilugang baril sa kanyang baywang. Gustuhin man niyang magmakaawa o humingi ng tulong sadyang walang mailabas na tinig ang bibig niyang may busal.

Isang sabunot sa buhok sa batok ang nagpatingala kay Lando sa nakasisilaw na araw ng umagang iyon. Kinaladkad siyang papalapit sa nitsong kani-kanina lamang ay siyang pinanggalingan ng bungo na pinitasan niya ng pang hanap-buhay. Tinatanggal ng isang lalaking payat ang busal niya sa bibig, habang ang isang mamang malaki ang tiyan naman ay nagbunot ng kanyang baril at sabay tutok sa mukha ni Lando.

"sige, kagatin mo ang kanto ng nitso, kagat!"

Nanlaki anag kanyang mga mata, hindi sigurado si lando sa kung anong ibig sabihin ng taong ito na kasalukuyang tumututok ng baril sa kanyang mukha.

Marahil, napansin ng lalaking payat ang pagtataka o pagkagitla sa mukha ni Lando kaya't isang mariing batok ang pinakawalan nito sa kanya.

"tang-ina mo, sabi nang kagat e"

Isunubasob nito ang ulo ni Lando sa kanto ng nitso, hinawakan ang mga panga niya at idinuldol sa kanto ng maputing nitso na noo'y umiinit na dahilan sa sikat ng araw. Nakatutok pa rin sa mukha niya ang baril. Nagsasanib ang dugo, pawis, luha at uhog kay Lando, alam niyang ilang saglit lamang ay kasama na siyang maililibing sa sementeryong ito at pagpipistahan ng mga uod. Nagsasalimbayan ang mga imahe sa utak niya, ang asawa niyang si Melba, ang panganay niyang namatay sa pulmonya sa Ospital ng Maynila, ang mga nag demolish ng bahay nila sa Tondo, ang Warden ng Muntinlupa na naging mabait sa kanya, ang nasaksak niyang Intsik na negosyante.

Umaagos ang laway niya sa katawan ng nitso, sa ilang sandaling pagkakabusangal ng kanyang bibig sa kanto nito. Ngawit man ang kanyang mga panga habang nakatali pa rin sa likod ang mga kamay ay wala siyang panahong magreklamo o indahin ang masakit na posisyong ito, lumilipad ang isip ni Lando sa kalawakan ng pangamba, ng takot at pagdedeliryo.

Halos magdeliryo sa sakit ang babae. Kagat-labi si Melba habang iika-ikang tinatahak ang makipot na daan patungo sa looban, sa mga pagkakataong mas kinakailangan niya ang presensya ng asawa—wala ito. Nanlalamig ang buo niyang katawan kahit tagaktak ang pawis niya…

Tagaktak ang pawis ni Lando, nilalamon ng di matingkalang pangamba ang buong katauhan niya. Nawala ang baril na nakatutok sa mukha niya, nasa likuran lamang niya ang dalawang lalaki, nauulinigan niya paanas na paghakbang ng mga ito sa damuhan, marahan ngunit mabigat. Ayaw niyang lumingon at bumitaw sa pagkaka kagat sa kanto ng nitso-alam niyang ikakagalit nila ito kung gagawin niya.

Ilang mga nagmamadaling trabahador na papasok sa pabrika ang nakakita sa kanyang hirap na kalagayan, ngunit sadyang wala itong panahon tumulong sa isang tulad niya. Isang mariing hilab pa at tuluyan nang bumulwak ang panubigan ni Melba. Napakunyapit siya at napasandal sa poste ng isang saradong pondahan, sa tabi ng basurahang umaapaw ang laman at tampulan ng mga asong-gala sa gabi. Magkahalong tubig at dugo sa kanyang hita. Isang mariin at masakit na hilab…

Isang mariing tadyak sa batok ni Lando ang pinakawalan ng lalaking malaki ang tiyan mula sa likuran. Sargo ang dugo sa tunog ng may nabaling buto, kalat ang mga ngiping putol habang si Lando ay nabuwal na kikisay-kisay at halos mawalan ng malay, duguan ang bibig.

Duguan ang kinatatayuan niya, tuluyan na siyang napaupo sa sakit na naramdaman, umiikot ang kanyang paningin. Sisinghap-singhap siyang pilit tumayo sa pag-aalala sa kasasapitan ng di pa man naisisilang na sanggol. Pagkakita sa daloy ng dugo sa kanyang hita at binti, agad na napabunghalit ng iyak si Melba—taranta, takot, pangamba, habang umaatungal siya na parang bata at pilit nangungunyapit sa kung anong bagay na maabot ng kamay niyang nanginginig sa takot, takot sa kamatayan…

"pasalamat ka hindi ka namin pinatay"

Wala ni ingit na narinig pagkatapos ng isang lagapak ng kumpol na laman sa tabi ng basurahan.

“tara tsip, iwan na natin yan dyan”

Walang kibo si Melba habang inaalalayan ng mga kagawad ng baranggay patungong Heatlh Center.

Walang kibo si Lando sa kanyang pagkakapikit habang nakanganga ang bibig at sa wasak na panga niyang nakukulapulan ng natuyong maiitim na kimpal ng dugo.

END

Isang Araw sa Aking Pagsakay sa Kabaong

2009-03-15T21:43:00.004+08:00

Walang bago sa lansangan ng Maynila, partikular sa EDSA na kung saan lagi na lang trapik at mainit, magulo at mabaho dahil na rin sa tindi ng usok na dala ng hanging malagkit, kumakapit at nanunuot sa balat mong hinahagupit ng matinding sikat ng araw sa tag-init. Ito ang mga pagkakataong ayaw nang mamawis ng balat mo, sawa na sa pagkakatas upang dikitan lang ng alikabok habang ginigisa ng araw ang mukha mo sa sarili nitong naglalangis na pawis.

Walang patid ang harurutan ng mga humahagibis na kabaong sa malapad na kalye, punong-puno ito ng mga buhay na bangkay sa inihahatid kung saan saang sulok ng lamayan, kadalasan nga di pa man nakakababa ang isang bangkay humahaginit na agad ang pagharurot nito para maka quota. Sumampa ako sa bahagi ng Guadalupe bago pa man ako tubuan ng pigsa sa kilikili sa kakapara sa mga kabaong na ito. Swerteng nag menor kasi dahil sa pulang bituin ng katanghaling tapat. Ngunit bago pa man kumislap ang berdeng bituin may sumampa na isang bangkay din pero di pangkaraniwan ang bangkay na ito.

Hindi pandak, pero napakaliit ang lalaking ito. Hindi pa man ako tapos mamimili ng upuan (kung may pagpipiliian man) sa siksikang entrsuwelong ito kasunod ko na agad ang sepulturerong marusing sa likod ko, may tangan na tiket at naniningil na. Arogante at sinigawan agad ang lalaking hanggang bewang ko lang ang taas dahil sa pagkatapos ng kanyang bayag ay sahig na agad. Putol ang mga paa ng mamang ito, mula puno ng hita pababa. Marusing din gaya ng sepulturerong may tangan na tiket at naniningil.

Hindi ako naawa sa mamang kapiraso lang ang itsura, kahit pa naglalahad ito ng kanyang mga palad ay humihingi ng abuloy at kumakalabit sa mga nagtutulog-tulugang bangkay sa bawat madaanang siksikang upuan.

Ngumingiti siya tuwing may kinakalabit, ewan ko ba kung anong nakakapag pangiti sa kanya o baka naman siya ang nakikiliti tuwing ipinangkakalabit niya ang hintuturo niyang kinukulapulan ng tatlong piyeng dumi at dalawang pulgadang putik sa singit ng mga kuko ng hintuturo niyang maitim.

Napapaigtad ang mga nagtutulog-tulugang bangkay na pawang naka pandisenteng pamburol sa tuwing siya’y mangangalabit sabay lahad ng palad, may kasamang usal ng kung anong pagmamakaawa. Habang ang mamang sepulturerong may tangan na tiket naman at abalang-abala sa may kung ilan pang buhay na bangkay na hinahakot tuwing titigil ang mabilis na kabaong sa bawat kanto ng sementeryo. Sigaw ito ng sigaw ng kung anong destinasyon para maakit ang mga nagkukumahog na buhay na bangkay na sumakay sa kabaong.

Malapit nang humarurot ang matuling parihabang kahon na ito sa South Super Highway kaya’t ang mamang sepulturero ay nagpasya nang umakyat sa kabaong at handa nang mag tiket.

“ay, tang-ina mo nandito ka pa rin? Kanina pa kita pinababa a—bumaba ka nga dun!”

“putang ina mo din gago! Ang yabang mo a” mabilis na pakli ng mamang ismol.

patagilid kung makatingin ang mamang putol. Kung may mga biyas lamang ito mukha sigurong Robin Padilla ang porma nito sa kanyang astig na asta. Nakakuyom ang mga kamao nito, di ko alam kung dahil sa baryang kanyang hawak na napaglimusan sa lamay o sadya lamang handa niyang sapakin ang sepulturero kahit na di niya abot ito.

“e kung tadyakan kaya kita dyan, tapang mo a---bumaba ka na nga!”

“boy, ano yan?”

“eto pare kanina ko pa pinababa ito nasingitan pa rin ako, tangina mo kapag hindi ka pa bumaba ihahagis kita sa tulay ng Magallanes”

Nanghahaba ang leeg ng mga “nagising” na nagtutulog-tulugang bangkay sa loob ng kabaong. Usyoso, usyoso na. Yung isang manang na nagmamantika ang mukha naaawa, bubulong bulong bakit daw ginaganun ni manong sepulturero yung umakyat na gusgusin at pulubing bangkay samantalang gusto lamang daw mag hanap-buhay nun, mas maigi naman daw yun kesa sa magnakaw.

“pare tama na yan”

awat naman ni kuya na mukha talagang bangkay sa kapayatan niya

“hoy, maawa naman kayo”

Sabi naman ni ate na may suot na napaka seksing mini-skirt na pamburol.

Habang si kuya Kamatayan naman ay inapakan ang selinyador na lalong nagpaharurot sa bulok na kabaong na ito na may mabahong aircon at nanlilimahid na kurtinang checkered. Ang pagbilis ng parihabang kahon na ito ang nagpataranta sa lalaking ga-bewang ko lang na kanina lamang ay daig pa sa kaastigan si Mark Anthony Fernandez at kinupaw ang porma ni Binoy sa Totoy Bato. Nakalimutan niya tuloy na kailangan pala ng paa kung magbabalak kang tumalon mula sa humahagibis na kabaong, pero sadyang makulit si manong sepulturero, nakaumang na ang pala at piko nito para iunday sa kanya at tuluyan na siyang ibaon sa konkretong libingan sa kanto ng Magallanes papasok ng South Super Highway.

Pasalamat na lang at may mga embalsamador pala na nakasuot ng kulay blue mula sa MMDA funeral homes ang nakatambay sa kanto kaya’t si kuya kamatayan ay nag menor bagay na sinamantala ng dalawa. Sinamantala ng lalaking ga-bewang ko lang ang pagkakataon at dali-daling tumalilis sa pa utay-utay niyang gaod ng kanyang mga kamay pantulong sa walang maihakbang--kasi wala ngang paa. Sinamantala din ito ni kuyang sepulturero na may tangan pa ring tiket upang batukan ang malinggit na lalaki habang bumababa. Ewan kung balak niyang magpatawa o gayahin ang mga palabas ng intsik na nagpapatawa sa TV.

Napasubasob ang putot, nabitawan ang mga baryang nakakuyom kanina sa mga kamao nito, sumabog, kumalansing kasabay ng pagtili ng seksing bangkay sa tabi ng pinto ng kabaong. Hanggang dun na lang yun, kasi naka baba na ang mamang putol. Wala nang reaksyon na sumunod maliban sa naiinis na ekpresyon sa mukha ng sepulturero dahilan sa napilitan siyang pagdamputin ng mga kumalat na barya. At nagpaliwanag siya sa litanya ng nagmamabilis na takbo ng kabaong papaliko ng South super Highway.

“dating holdaper at isnatser ang gagong iyon, alam nyo ba. Minsan may hinablot yan na selpon, tumakbo at tumawid ng EDSA Guadalupe, e nahagip ng humaharurot na taxi—ayan kaya putol ang dalawang paa. Ngayon gradweyt na sa pang iisnats namamalimos naman”

Hindi pa man tapos ang requiem sermon ni manong sepulturero, isang malakas na tunog sabay subasob ng mga pasahero ang naganap.

Bumangga ang sinasakyan naming kabaong sa isang sosyal at maliit na kulay puting nitso pagliko ng Highway.

Babaan na ang pasahero, nagmumura, naabala, naiinis kasi mainit nga naman ang araw sa kanto ng Magallanes papuntang South Super Highway maghuhunas ang mga pamburol na make-up nila at maaalikabukan ang pamburol nilang damit. Nagbababaan ang mga nagising na bangkay habang pumapailanlang pa rin ang mala asong halakhak ng isang hitad na bungangera ng love radio, ang opisyal na punebre ng mga kabaong ng EDSA.

Nalingunan ko ang mga naguusyosong bangkay sa paligid habang nag-iisip kung paanong makakasakay ulit ng kabaong. Maliit lang pero napansin ko pa rin si manong putol sa kulumpon ng mga usisero’t usisera. Waring nakangiti at parang nadidinig ko ang inuusal ng kanyang mala-mapang asar na ngisi.

“beee, buti nga…”

Hang-Over sa Ilalaim ng Tulay ng Quiapo

2009-02-09T22:35:00.001+08:00

Madalas akong lasing nitong mga nakaraang araw. Hindi dahil sa gusto kong mag celebrate ng bertdey ko ng madalas o sadyang lasenggo lang ako, o di kaya’y laging nayaya ng barkadang uminom. Wala lang. wala lang talaga sa hulog ang utak ko nitong mga nakaraang araw.

Madalas pag lasing ako naiiyak ako. Kung ang ibang lasenggo sumusuka kapag lasing, ako naiiyak. Kung bakit kasi sa akala kong makakalimutan ko ang problema ko kapag nakainom ay lalo pang lumolobo ito na parang sipon kapag bigla kang napabahing. May talsik-talsik pa.

Minumura ko ang lahat, ang gobyerno, ang biyenan ko, ang kapitbahay ko, ang kaklase ko nung greyd wan, ang titser ko, ang ex-wife ko…oo ang putang inang ex-wife ko na itinago sa akin ang dalawang anak ko. Putang-ina niya! Kung nasaan man siya putang-ina talaga niya. At kung naririnig niya ako, putang-ina nya ulit!

Madalas akong uminom kung saan lang abutin ng uhaw, nakapagtatakang inom ako ng inom pero di naman natitighaw ang uhaw ko. Dati beer lang, pero ‘tangina naiihi lang ako lagi sa beer—time to graduate, hard naman mura na mabisa pa. isang boteng ginebra lang tipsy ka na di tulad ni San Miguel tagal ka tablan, magagastusan ka pa.

Mas masarap kasi mag-isang uminom, at least wala kang damay. Tapos lakad-lakad lang pauwi, pakanta-kanta. Yun e kung makakauwi, minsan nagising ako nasa tabi ako ng basurahan. Nakakahiya. Pero ang di ko malilimutan ay nung magising ako mismo sa ilalim ng tulay ng Quiapo.

‘tang-ina, ang sakit sakit ng ulo ko, parang binibiyak, pinagpapawisan ako ng husto habang nag-aalburoto ang sikmura ko. Pinilit kong idilat ang mga mata ko sa pagkakaupo pero sadyang ferris wheel ang paningin ko. Sandal muna sa pader…sheeet! Amoy tae dito nasusuka ako…hakbang…gabay…hakbang…anong oras na kaya? Sheeet ulit! Wala ang relo ko at wallet?

“lola may nakita ba kayong…”

“ay may tinda pala kayong kape?”

“isang tasang kape tsaka Marlboro lights ha”

‘tang-ina ang dumi naman ng termos ni lola, di bale na nga sakit ulo ko e kailangang makapag kape. Buti pa si lola may hanap-buhay dito sa ilalim ng tulay.

“lola bakit po dito kayo sa tago nakapwesto? Mabibilhan ba kayo dito?”

Bingi ba itong si lola? O matindi lang hang-over ko, aba e nginitian lang ako e.

“gusto mo ba ng tatlong storck?”

“po? Storck? Yung kendi? Hindi po”

‘tang-ina adik itong si lola, kita nang may hang-over ako kending menthol pa ang ipapalaklak sa akin, kandasuka na nga e.

“skyflakes na lang ho, meron kayo?”

Ayan skyflakes at kape para sa taong may hang-over at walang pera. Sarap sana humigop ng bulalo para mahimasmasan tapos sabay ligo ng malamig na shower. Napansin ko lang dito sa ilalim ng tulay ng Quiapo andaming matatanda. Dito na ba lumipat ang Veterans Memorial Hospital? Mga nakahiga sa folding bed e—tsaka pawang mga matatandang babae ang narito, yung iba may alagaing apo pa.

Umiikot pa na parang tsubibo ang ulo ko, parang maya-maya lang bubulwak na ang isang baldeng suka galing sa sikmura kong walang laman, nagsisimula nang umagos ang laway ko sa ngala-ngala at panga, bagay na lalong nagpapasidhi sa muriatic acid ng sikmura ko. Pakiramdam ko nakakain ako ng hilaw na sampalok.

Kalabit-kalabit uli si lola…

“’utoy, utoy, magpapasupsop ka ba?”

“ha? Ano po?”

“sabi ko magpapasupsop ka ba?”

Hindi ko alam kung tama nga ang narinig ko, agad akong humarap kay lola taglay ang isang kilo’t kalahating kilabot na hindi ko alam kung dala lamang ng malapit ko nang maisukang sikmura o nabingi na ba ang mga tenga ko sa kaiinon ng ginebra.

“hindi ka kasi bumibili ng storck e”

“ano pong kaugnayan ng storck sa supsop?”

“lahat kasi dito para malaman kung gustong magpa supsop bumibili muna ng storck—tatlo”

Halatang irita na si lola, ako naman di alam ang gagawin. Putang-ina sa ilalim ka ba naman ng tulay ng Quiapo nagising, may hang-over, malagkit ang pakiramdam, gutom tapos may kausap kang matandang hukluban at ang topic nyo supsupan? O sya sige close na nga kami ni lola tapos ng supsupan kantutan naman ang topic ha?

Tinanaw ko ang paligid, lumilinaw sa akin ang sinasabi ni lola. May tatlo hanggang limang folding bed ang naka pwesto sa ibat-ibang panig ng madilim at maruming bahagi na ito ng tulay ng Quiapo. Malansa, mainit at makalat. Walang may mangahas na pasukin ito maliban sa aking namataang matandang lalaki din at ilang mukhang basurang di naman katandaang lalaki na lumabas sa hinawing kurtinang yari sa sako.

Napamura ako, nag-aangat kasi ng zipper yung isang mama pagkatapos niyang hawiin yung kurtina papalabas, habang may isang lola naman sa likod nun, nakangisi pa.

“ano bang gusto mo? May bakod o wala?”

“‘Tang-ina ito si lola…kung anu-ano sinasabi hindi ko maintindihan”

Nasabi ko sa sarili.

Halata siguro sa mukha ko ang pagtataka, o sadya lang nakakagago talaga ang mga pangyayari lalo na at kalahating lasing ka pa at nasusuka.

“ay putang-ina ano ba? Papasupsop ka ba ng titi mo o ano? Singkwenta lang”

Muntik ko nang mabitiwan ang isang tasa ng kape na tangan ko. Blow Job session pala ng mga matatanda ang ilalim ng tulay ng Quiapo ito. Kaya pala tinatanong ni lola kanina kung may bakod ba o wala ang gusto ko, nang Makita ko ang isang lola matapos umalis ang parokyano nya---isinubo muli ang pustiso nya.

Putang-ina! Nandiri ako, biglang sumikdo ng husto ang sikmura ko at gustong isuka lahat ang bituka ko pati atay, balumbalunan, at baga ko. Hindi ko alam kung parusa na ito sa akin at ako’y nasa impierno na. Oo masarap ang Blow Job, ang masupsop ang titi, ang nilalandi ng dila ang burat habang nilalamas ang bayag, por dyos, por santo! Pero hindi ni lola!

Napako ako sa kinatatayuan ko, pinagmasdan ko ng husto ang paligid. Muli kong nasaksihan ang kalunos-lunos na kalagayan ng mga matatandang uutay-utay na lang sa pag galaw habang nakatalungko sa mga folding bed nila, may maliliit na lamesita sa gilid ng kama, mistula itong charity ward sa PGH kung saan may mga pasyenteng matatanda na walang dalaw. Narito ang iilang plastic bag na may mga damit nila at ilang gamit kusina.

Umaalingasaw ang ihip ng hangin na galing ilog pasig, ang lansa at alimuom ng pinaghalong alinsangan at tamod sa semento ang siyang nanunuot sa utak ko. Nilulunod ng mga businahan ng sasakyan at ingay ng mga nagtitinda sa labas ng tulay ang palatak ng suspsupan sa sulok na ito ng kamunduhan.

Nanginginig ang kamay kong inilapag ang isang tasa ng kape, bahagya ko lang itong nainom. Di bale na, tanggal na ang hang-over ko. Nalingunan ko si lola tindera, nakangisi. Hindi na niya kailangang magpaliwanag. Wala siyang dapat ipaliwanag.

Kahit gigiray-giray ang lakad ko humahangos ako palabas sa ilalim ng tulay na iyon. Hindi pangkaraniwan ang magising sa bahaging iyon ng mundo. Hanggang makalipas ang ilang oras di ko pa rin mapagtanto kung gising na nga ba ako o bahagi lang ito ng isang masamang panaginip.

Sa natitirang barya sa aking bulsa tinangka kong sumakay ng bus. Nakasisilaw ang liwanag ng haring araw sa puyat kong mga mata, nagdudulot ito ng pag tagaktak ng pawis at butil-butil na pangamba sa noo ko.

Hindi ko rin alam kung bakit nagmamadali ako, gusto kong maligo na, gusto kong umuwi na, gusto kong Makita na ang mga anak ko. Gusto kong mayakap na sila, gusto kong kamustahin sila, gusto kong tumawa kasama sila, kung nasaan man sila…

Naiiyak ako…nahihilam ata ako sa usok ng sasakyan habang nakatanaw sa bintana ng bus. Napayuko na lamang ako ayokong Makita ninuman na naluluha ako. Sa pagkakayuko may napansin ako…bukas pala ang zipper ko.

END

Kung Bakit ayaw kong Mamalengke sa Umaga

2009-02-05T13:45:00.003+08:00

Lagi akong inaantok sa klase, lagi kasi akong puyat. Alas-dos ng madaling araw kung gumising ako para sumama sa pamamalengke ni Aling Dory. Si aling Dory ang kapit-bahay naming may maliit na talipapa, tindahan ng mga gulay, isda, karne at iba pang hilaw na pagkain para sa mga nagluluto sa kani-kanilang bahay. Habang ang ibang mga bata na kaedad ko ay kasalukuyang nahihimbing at pumapailanlang ang diwa sa pananaginip, eto ako at nakahalukipkip sa lamig ng hangin ng madaling araw, karay-karay ng isang matandang babae, taga bitbit ng bayong na kung tutuusin ay mas mabigat pa kaysa sa timbang ko.

Bakit ko ba kailangang gawin ito? E sino bang bata ang may gusto ng ganito? Ginagabi na nga ako sa pag-aaral tapos gigising pa ng madaling araw. Sabi kasi ni nanay malaki daw utang naming kay aling Dory, kakahiya naman daw nung nilapitan siya nito at nakiusap na kung pwede daw na pasamahin ako sa kanya at tulungan siyang mamalengke. Hindi ako pumayag, pero si nanay tumango.

Araw-araw na patang pata ang katawan ko gaya nang umagang iyon pauwi na kami ni aling Dory. Sa tapat mismo kami ng palengke ng Libertad sa Pasay nag-aabang ng jeep na masasakyan, kahit alas-kwatro ng umaga dagsa ang tao dito, tila hindi natutulog ang lungsod na ito. Ang bayong na kanina lang ay napakagaan, narito ngayon at nakikipag bunuan sa payat kong braso para isampa sa jeep. Nauna sa sasakyan si aling Dory, upang hilahin pataas ang mabigat na bayong ng mga pinamili, walang kumikibo…walang gustong tumulong.

“Ay! Bwisit ka!

“nakita mo nang hirap na hirap na kaming magkarga ng bayong sisingit ka pa!”

Wala lang sa pawisang mama iyon, tuloy-tuloy pa rin siya sa loob ng jeep at hindi pinansin ang pagibik ni aling Dory, bagay na pinagtinginan ng mga pasaherong aantok-antok pa at nakahilig na para bang gustong tulugan ang eksena.

Isang tao mula sa likuran ng drayber naupo ang payat at pawisang lalaki na kanina ay sumingit. Nakapagtatakang pawisan ito pero naka suot ng jacket. Mailap ang mga mata nito, panay ang silip sa paligid, panay ang buntong ng hininga. Madali mo siyang mapapansin dahil siya lang ang balisa sa lahat ng pasahero, maliban sa isang ale na tila nadukutan at panay ang kapkap sa katawan niya—bubulong bulong na parang may hinahanap. Ang iba naman ay halos unan na lang ang kulang sa pagkakatulog.

Kandong lang ako kay aling Dory, di ko alam kung sadyang masikip na o nagtitipid lang ang matanda at ayaw akong ipagbayad ng pamasahe. Maingay ang Barker ng jeep, sa buhol-buhol niyang dila na tila lasing ay pilit nagtatawag ng pasahero upang ipagsiksikan sa mistulang bulok na lata ng sardinas na sasakyan.

Huling sumakay ang isang matabang lalaki na may kipkip na dyaryo sa kanyang kili-kili sa tabi namin ni aling Dory. Nainis ako, akala ko ay nasisikipan na ako sa pagkaka kandong ko pero mas lalo pang sumikip ng sumakay ang mamang mataba na ito, di pa nakuntento at nagbukas pa ito ng dyaryo ng akmang aandar na ang jeep. May nakabukol sa kanang tagiliran ng mamang mataba na ito, matigas at masakit ang pagkakadiin sa hita ko, kahit nahihiya ako kay aling Dory pilit kong iniuusog ang sarili ko maiangat lang ng bahagya at makaiwas sa pagkakadikit sa lalaking ito.

Nakakatulog na ang lahat sa mahaba-haba, kahit baku-bakong byahe ng bulok na jeep na ito ng magsalita ang mamang mataba sa tabi ko, sabay baba ng dyaryong kanyang binabasa.

“pards, okey ka lang ba?”

Sabay tingin niya sa lalaking payat at pawisin sa harap niya. Tiningnan lang siya nito ng blankong titig. Walang kibo…

“may problema ba? Nasugatan ka ba?”

pag-usyoso nya.

Sa pangalawang sambit na ito medyo nahimasmasan ang ibang natutulog at nagtutulog-tulugan, maging si aling Dory ay medyo napapakislot at nag uusyoso kung bakit nakikialam ang mamang matabang ito sa trip ng lalaking payat sa harapan niya. Ang drayber naman panaka-nakang sumisilip sa salamin upang alamin kung ano ang nagaganap.

Hinaltak ako ni aling Dory, nagulat din ako—ang mamang mataba kasi sa tabi ko ay bigla na lang humawak sa tagiliran niya, kung saan nanduon ang kanina pa masakit at tumutusok na matigas na bagay sa hita ko—hinawakan niya ito na parang namamaywang, waring bubunutin.

“pare, pakihinto nga ang jeep, pababain lang ito”

sabay turo sa kaharap niyang pasahero—ang lalaking payat at naka jacket.

Naka hawak pa rin ang kamay ng mamang mataba sa bukol ng baywang niya habang ibinababa ng dahan-dahan ang dyaryo. Hindi niya inaalisan ng tingin ang payat na lalaki sa harap niya.

Walang kibo ang lalaking payat at naka jacket, nakabaon pa rin ng kalahati ang kamay nito sa kanyang bulsa ng pantaloon na noon ay nakakuyom at halata ang bahid ng sariwang dugo na tumagos sa pantalon niya, dugo na waring nagmumula sa sugatan niyang kamay.

Nasasakal na ako sa higpit ng braso ni aling Dory, sa payat kong iyon halos magkalas na ang buto ko sa higpit ng pagkakahaltak niya na para bang gusto niyang magsumiksik kami sa sandalan ng jeep.

“pare, ano ba yang nasa loob ng bulsa mo?”

“kanina pa kita pinagmamasdan e, napansin na kita habang papaakyat pa lang ako ng jeep”

Nagsimula nang tumuon ang atensyon ng lahat sa dalawang lalaking magkaharap. Ang isa akmang bubunot, at ang isa ayaw naming bunutin kung ano man ang nasa bulsa niyang may dugo. Ang drayber at ang mga nasa front seat ay pawang nangangahaba ang leeg sa kasisilip sa salamin kung bakit huminto ang jeep at kung anong pangyayari ang nagaganap.

Madilim pa rin ang paligid, at sa namumuong tensyon na bumabalot loob ng jeep lalo nitong pina iigting ang takot na namamayani sa bawat isa. Wala nang mga tulog at nagtutulog-tulugan nag aantay na ang lahat sa mamang payat na naka-jacket at hindi kumikibo. Nag-aantay ang lahat na magsalita ito ng kahit na ano, kahit kaunting reaksyon sa mukha niya, o kahit kaunting kilos man lang.

Napansin kong bubulong-bulong si aling Dory, waring may sinasabi na kung ano…”holy mary mother of God, pray for us…

Luminga-linga ang payat na lalaki, napansin ng lahat—napansin ng mamang mataba na kanina pa nangangawit sa kakahawak sa bumubukol sa baywang niya. Bakas na mukha nito na nasukol siya sa kalagayan niyang iyon at kita sa kilos nito ang pagnanasang kumawala sa ganitong sitwasyon. Tatakas siya…akmang tatayo ito upang tunguhin ang daan pababa ng jeep ng bigla siyang hawakan ng mamang mataba sa kamay…kamay na kung saan kanina pa nakalibing sa bulsa niyang tinagusan ng dugo.

Nagpambuno sila saglit…tilian ang mga pasahero, nailabas ng mamang mataba ang kanina pa hawak niyang bumubukol sa tagiliran niya---baril!

Dahil na rin siguro sa di akmang posisyon ng lalaking payat (nakatayo ngunit nakayukod) sa pagtatangka nitong lumabas ng jeep kayat nahila ng mamang mataba na may hawak ng baril ang kamay niyang kanina pa itinatago sa loob ng bulsa.

Tilian at sigawan ang mga pasahero, may napamura at may tumalon sa sasakyan, naglingunan ang mga dumaraang mga tao na nagmamadali pa man ding pumasok sa kanilang pinagtatrabahuan.

Gumulong sa paanan naming ni aling Dory matapos tumama sa hita ko ang isang putol na daliri ng isang babae, may kyutiks na pula ang mga kuko nito, putol siya ng may isang sentimetro mula kamao—may nakasuot na singsing na may malaking bato.

Alam kong hindi sa lalaking payat ang daliring ito, dahilan sa napaigtad ang kanyang mga kamay nang itutok ng mamang mataba ng baril niya dito, kumpleto ang mga daliri nito may bakas nga lang ng dugo mula sa putol na daliri galing sa kanyang bulsa.

Takbuhan pababa ang lahat, ngunit hindi kami ni aling Dory, kami lamang ang natira sa loob ng jeep, nalingunan ko siya na nakapikit tila hinimatay habang nakapangunyapit sa akin.

Sa labas, kinakapkapan ng mamang mataba ang lalaking payat, may nakuhang balisong sa tagiliran nito, pinoposasan at pinadapa sa semento. Dumarami ang nag-uusyoso, lumiliwanag ang paligid, sumisikat na ang araw.

Hindi ako nakapasok sa eskwela ng araw na iyon, aywan kung sa puyat o sa pagod…pareho siguro.

Ayaw ko nang sumama mamalengke kay aling Dory, sumasakit ang kamay at daliri ko kakabuhat ng mabigat na bayong…

END

Salvage!

2009-01-31T00:44:00.001+08:00

Mag a alas dos na ng madaling araw, madalang ang sasakyan sa Highway kaya’t pwede siyang magmaneho ng mabilis. Malamig ang hangin ng oras na iyon, waring nakikiramay sa lamig ng Katatapos pa lamang niyang gawain. Bukas ang bintana ng kanyang kotse tagus-tagusan dito ang malakas na ihip ng hangin sa kanyang mabilis na pagpapatakbo.

Napasulyap si Ben sa rear view mirror, napakunot ang noo, may halos isang oras na rin siyang tumatakbo sa highway Ngunit ngayon lamang niya napansin ang bahid ng dugo sa kanyang pisngi—natalsikan pala siya. Pinahid niya ito ng likuran ng kamay niya, sabay ngising demonyo.

“S-sir, maawa na po kayo...may pamilya po ako at maliliit pa mga anak ko...”
“tatlo lang...bibilang ako ng tatlo dapat nakalayo ka na ha?”
“isa...”
“s-sir wag po maawa na po kayo...”
“dalawa...”
“wala po talaga akong kasalanan...”

Hindi na natapos ang bilang, umalingawngaw ang dalawang magkakasunod na putok sa katahimikan ng gabi. Waring bingi ang magdamag sa gayong kaganapan lalo na sa liblib na pook ng Cavite. Kung may makakarinig at makakasaksi man ay di na pinapansin ang ganitong mga pangyayari, ordinaryo na ito. Ordinaryo na kinabukasan ang Makita ang bangkay ng isang nilalang sa tambak ng basura o sa isang liblib na talahiban sa bayan ng Cavite. Isa na namang nabubulok na bangkay na wala man lang kukuha sa morgue, o di kaya’y kalansay na muna bago mapansin ng mga batang namamasura.

“kailangan ko ng kwarto, magkano ba?”
“ito po ang rates namin...”
“ok sige kunin ko ito, overnight lang kailangan kong magpahinga”
“sige po sir, room 238 eto po ang susi nyo, thank you po sir.”

Madilim ang entresuwelo ng Motel na pinasok ni Ben, pipitsugin lamang ito, mistulang isang malaking lumang bahay na may tatlong palapag. Karamihan sa mga dingding nito ay kahoy liban sa sahig sa lobby, sahig na lumang marmol nagdidilaw na sa kalumaan. Samantalang ang ikalawang palapag nito pag-akyat sa hagdanang kahoy at lumalangitngit tila dumadaing sa bawat paghakbang. Room 238...sa bandang dulo ng entrsuwelong may apat na kwarto, sa pasilyong may malamlam na dilaw na ilaw. Halata ang kakulangan ng pasilidad sa pipitsuging motel na ito, dama ang alinsangan sa pasilyo pa lamang as sa mga dingding nitong may nababakbak na pinturang puti—mistulang isang lumang ospital ito dangan nga lamang at wala dito ang amoy gamot na karaniwang umaalingasaw sa isang lumang ospital.

“Mission accomplished Sir, naikahon na ang object.”
“Ok Sir, I’ll just take a rest muna and will report to you tomorrow.”
“malinis po, malinis po don’t worry. Just the same alam na naman po ninyo ang account number ko e—savings account sa metrobank, ok goodnight Sir.”

Isinara ni Ben ang pinto sa likuran at binuksan ang ilaw, inilapag ang cellphone sa maliit na lamesita sabay hubad ngT-shirt. Ngayon lamang niya nadama ang pagod ng maghapong pagsubaybay at paghuli sa “suspect” isang lider manggagawa na kailangang iligpit dahil sagabal sa takbo ng negosyo ni Mr. Lao. Hinugot niya ang abuhing 9mm Gloc mula sa kanyang likurang baywang at inilapag rin ito sa lamesita. Ito rin ang klase ng baril na ginamit ng estudyanteng si Seung-Hui Cho nung pagbabarilin niya ang mga kamag-aral sa Virginia USA, marami nang inulilang pamilya ang baril na ito, at marami na ring inakyat na pera ito para sa kanya.

“anak ng put...”
“pinahiran ko na ito kanina a...”
“kaya pala nakatitig sa mukha ko ang gagong attendant na yun sa lobby e...”

Gulat na gulat si Ben, nakaharap siya sa salamin ng banyo akmang maghihilamos sana upang pawiin ang maghapong pagkapagal. Wala siyang maapuhap na paliwanag kung bakit naroon na naman ang bahid ng dugo sa kanyang kanang pisngi, samantalang siya mismo ang nagpahid nito kaninang bago pa lamang siya nag check-in sa motel na ito. Mariin ang kanyang pagkakahaplos sa mukha gamit ang tubig sa gripo sa lababong manilaw-nilaw at amoy pabangong-banyo.

Madali lamang nakakatulog ang tulad niya, hindi uso ang konsensya sa makailang beses na niyang pagsasakatuparan ng ganitong gawain, pera-pera lamang ito, may baril na rin lang bilang pulis e bakit di pa mag sideline ng ganito—mas malaki ang kita sa ilang oras na trabaho.

Ilang saglit pa at pumapailanlang na ang diwa ni Ben sa pagkakahimbing...upang gulantangin lamang ng pagbalibag ng pinto. Napabalikwas siya, sabay kapa sa baril sa lamesita. Mula sa liwanang ng lampshade ay inaninag niya ang pinto sa kanyang pipikit-pikit na mga matang nabulahaw sa pagtulog. Nanatiling pinid lamang ng pinto, hindi alam ni Ben kung nanaginip lamang ba siya o totoo ang mga pangyayari.

Kailangan niyang tumayo at uminom ng tubig...

“nasan ang kotse ko?”

nawika nito sa sarili habang napasulyap ito sa bintanang salamin ng kwarto. Natatandaan niya ang pinag-iwanan dito sa gilid ng Motel malapit sa tambak ng mga kahon na kahoy, Ngunit ngayo’y wala na ito dito, kapansin-pansin ang tila puting usok na hamog sa kumakalat sa sementadong parking lot tanaw mula sa bintana.

Dali-daling nagbukas ng ilaw si Ben at isinuot ang puting T-shirt na nakasampay sa sandalan ng lumang silya. Hindi niya napansin na muling bumahid ang dugo mula sa kanyang pisngi at ngayo’y nagmantsa ito sa kanyang damit.

Takbo pababa...walang tao sa lobby...lingon sa kaliwa at kanan...walang tao...
Hangos siya palabas sa bukas na pinto hanggang sa tabing kalsada...walang tao...

Tinanaw niya ang second floor na kung saan tanging ang kwarto lamang na pinaggalingan niya ang may bukas na ilaw na kulay dilaw—malamlam at patay sindi. Naningkit ang mga mata ni Ben. “bakit patay-sindi ang ilaw sa kwarto ko?” tanong sa sarili.

Mas nanaig sa kanya ang hanapin ang nawawalang kotse kaysa sa bumalik sa kwarto. Lakad-takbo siya habang tangan ang baril sa kanang kamay sa paligid ng Motel...walang kotse...walang tao...gumagapang na ang hamog...
Unti-unti nang nababalot ng makapal na hamog ang paligid, napansin na lamang niyang matagal-tagal na pala siyang lakad-takbo sa paghahanap at sa gitna ng nakaliligaw na usok ng paligid, hindi matagpuan ni Ben ang hinahanap...hanggang sa tuluyan nang siya mismo ang mawala.

Napaluhod siya sa pagkahapo, pinahid ang mukhang pawisan...dugo...

“ahhhh!”

Napasigaw siya, sa kung anong masamang biro ng pagkakataon naroon pa rin ang dugo sa kanyang pisngi, hindi maalis-alis at laging nagbabalik. Napaangat siya ng tingin, kitang-kita niya ang isang aninong kanina pa nakatunghay sa kanya. Maitim at hindi malinaw ang mukha, subalit kita niya ang umaagos na dugo nito mula sa ulo dumadaloy hanggang balikat at kamay, tumutulo hanggang sa nakayapak nitong paa.

Walang inaksayang sandali ang pulis, instinct na nito ang magtutok ng baril lalong lalo na sa mga pagkakataong nanganganib ang buhay, at isa ito sa mga pagkakataon iyon. Naka-anim na putok bago tuluyang tumahimik at tanging mahinang “klik” na lamang na baril ng ubos na bala ang maririnig. Walang kaharap si Ben, wala ang taong maitim...wala rin siyang tinamaan...

Takbo...tigil...dapa...sa nakabubulag na mausok na paligid, talahiban...walang tao...walang sasakyan...hingal...walang bala...may humahabol sa likuran niya, may gustong umabot sa kanya, may gustong pumatay sa kanya!

Hapon na ng madiskubre ng Motel attendant ang bangkay ni Ben. Tirik ang mga mata nito, nakabuka ang bibig waring naghabol ng hininga. Hawak nito ang baril Ngunit hindi naman nagbaril sa sarili. Ilang sandali pa ay nagdatingan na ang SOCO upang imbestigahan ang nangyari.

“posibleng bangungot po sir, initially wala akong nakikitang foul play although may baril siya, I don’t think na nagpakamatay kasi walang bala yung baril e, at wala rin namang sugat.”

“Okay, log it down to your report Santos, we’ll check further pa.”
“so according to his ID this is SPO1 Benjamin Madriaga ng Manila’s Finest?”

“yes sir, pulis Maynila po siya...ah, sir parating na daw po ang media”

“Okay, ayusin na yan, teka bakit may dugo siya sa pisngi?”

Binuksan ng imbestigador ang ilaw upang mas masipat ang dugo sa mukha ng bangkay. Pagliwanag, tumambad ang mga bakas ng yapak ng paang maputik sa ibaba ng kama.

END

Hindi Lahat ng nasa Billboard ay Artista!

2009-01-13T06:33:00.006+08:00

“the only difference

Between suicide

And martyrdom

Is press coverage...”

Chuck Palahniuk

Katatapos lang ng malakas na bagyo. Mahangin pa ang kapaligiran sa basang kalsada na naiilawan ng malungkot at dilaw na liwanag mula sa poste. Nagkalat ang mga lagas na dahon kasama ng basurang kinalkal ng mga aso sa gilid ng kalye. Ang mga puno naman ay humahapay pa rin sa panaka-nakang ihip ng hangin, banaag ang hapo ng bawat sanga at dahon sa magdamag na pagyukod sa pwersa ng kalikasan.

Sarado ang mga tindahan, ang mga karinderyang dati ay bukas sa mga ganitong oras bago sumikat ang araw ay tila matang pikit ang mga pinto at bintana—nahihimbing at namamaluktot sa lamig ng nagdaang magdamag. Maging ang mga Jeep na karaniwang buhol-buhol sa kalye ay madalang na dumadaan, kung mayroon man dinig mo ang sagitsit ng basang kalye na dinaan ng mga gulong nito.

Matinding hagupit lamang ng bagyo ang paminsan-minsang nakakapag pasupil ng ganito sa napaka abalang kalye ng Maynila, isang pagkakataong parang kinakailangan talagang hugasan muna ng kalikasan ang dumi at basura ng tao gamit ang sanlaksang buhos ng ulan at hangin upang anurin sa kailaliman ng imburnal hanggang makarating sa dagat ang mga alikabok, basura, tae, dura, patay na hayop at patay na tao.

Hindi halos gumagalaw ang isang aninong kanina pa nakatalungko sa gilid ng isang nakaparadang bulok na kotse, sa tabi ng isang nababakuran at itinatayong gusali. Nakatungo at nakabaon ang ulo sa pagitan ng mga tuhod na tila nahihimbing sa lamig ng paligid, ngunit mahahalatang malakas ang hugot ng hinga sa nakausling butuhing balikat nito. Dikit-balat sa basang-basang kamiseta. Karaniwan na ang ganitong nilalang sa Maynila. Sindami ng asong gala at dagang kanal ang mga taong palaboy, walang tiyak na pupuntahan walang tiyak na buhay.

***

“eto na ang huling sweldo mo, umuwi ka na at wag ka nang magpapakita dito”

“sir..alam nyo naming wala akong uuwian e”

“may malabo ba sa sinabi ko? Sabi ko umuwi ka na, sisante ka na di ka na kailangan dito”

“pasalamat ka nga di kita ipinakulong e, pati ba naman cellphone ko pinag-interesan mo?”

“Mr. Sandejas wala po talaga akong alam dyan...”

“tang-ina ka, gago!”

“tang-ina ka, gago!” Umuulit-ulit at umaalingawngaw ang salitang ito sa utak niya. Parang nanduduro sa pagkatao niya na lalong pinalala ng matinding awa sa sarili. Noong una’y galit ang nararamdaman niya tuwing maaalala ang mga pangyayari sa buhay niya. Mula sa probinsya, ang kanyang mag-ina, ang nanay at tatay niya at ang hirap na dinanas niya pagluwas ng Maynila.

Gasino lang ba ang galit kapag ginapi na ng gutom? Galit ma’y unti unti ring nahihinuhod kapag sikmura na ang umatungal.

“tang-ina ka, gago!”

Parang pambansang awit ito ng pagkatao ni Rey, tumatatak sa isip niyang gula-gulanit na. Anong katwiran ang pwede niyang sabihin sa mag-ina niya ngayong wala na siyang trabaho? O makaka uwi pa ba siya sa probinsya para mangatwiran? O may uuwian pa ba siya? O may katwiran ba talaga siya? O may mag-ina pa bang naghihintay sa kanya?

***

“pinasok na ata ng hangin ang utak ng gagong yan”

“matagal ko nang nakikitang aaligid-aligid yan dito e, ganyan pala binabalak niyan?”

“bakit di na lang siya tumalon para tapos na?”

Mahigpit ang kapit ng kanyang mabutong mga kamay sa makapal na bakal ng billboard. Humigit-kumulang sa may isandaang talampakan din mula sa sementado at mabatong ibaba. Nagsisimula nang dumami ang mga taong nag-uusyoso sa kaguluhang nagaganap—lahat nakatingala. Nagsisimula na ding magbuhol-buhol ang trapiko sa pang-umagang abala ng mga nagdaraan.

Tila wala siya sa sarili niya, malakas ang hingal at balisang-balisa ang kanyang galaw. Alumpihit, di alam kung saan susuling. Para siyang isang daga na nasukol sa sulok at naghahanap ng malulusutan. Ipinapahayag ng kilos niya ang hindi masabi ng mga salita. Mula sa ibaba samu’t-sari ang reaksyon ng mga taong nakatunghay.

May natatawa, may naiinis dahil sa nilikhang trapik, may naaawa, may natatakot at may nagkikibit-balikat. Isa lang ang hindi napapansin ng mga tao: ang sunod-sunod na pagpatak ng luha niya mula sa itaas—kung paanong sa kaliitan nito’y naglalaho na ito bago pa man lumagpak sa lupa dahilan sa nililipad na ng hangin. Walang luhang nakarating at pumatak sa mga nakatunghay sa ibaba.

“o, eto na’ng MMDA, tabi kayo, tabi kayo dyan!”

“sino na namang bugoy yan? Tang inang ‘to perwisyo a, andami pa naming gagawin ngayon andaming sinira ang bagyo e”

“sir, ano antayin na lang nating tumalon?”

“gago, maya-maya lang may media na e, tumawag ka sa office, sabihin mo kay Cortez yung tow truck dalhin agad dito.”

“tawagan mo din si Mr. Lao ng Chinese fire brigade makatulong sa pag-akyat”

“sige, sir...”

Panaka-naka’y tumitingala ng matagal. Waring umuusal ng dalangin sa abuhing langit na noo’y wala man lang bahid asul at makulimlim. Kitang-kita mula sa ibaba ang panginginig ng kanyang mga kamay mula sa pagkaka yapos nito sa bakal ng billboard, ewan kung dahil sa lamig na dala ng hanging amihan o lamig ng kanyang iniisip.

Lalo siyang nababalisa tuwing sisilip siya sa ibaba at makikita ang mga taong nagkakagulo, para siyang nakakaramdam na hinahabol siya ng mga ito at ang kinalalagyan niya ngayon ang dead end ng isang entresuwelo.

Sa kung anong kabalintunaan ng pagkakataon, dito sa billboard ng EDSA niya naisipang umakyat, sa billboard ng pelikula ni Sam Milby, sa billboard ng Cul de Sac.

***

“Dati nyo kamong trabahador itong si Reynaldo Magtanggol?”

“Opo, mabait po na tao yan, dangan nga lang at nagtanggalan ng tao at isa siya sa na lay-off, e kung ako ang tatanungin di ko sana papayagan na maalis yan—mabait kasi yan.”

“sa tingin nyo anong dahilan at umakyat siya diyan, hindi ho ba nag-aadik yan?”

“sa tingin ko problema sa pamilya yan e, baka kinaliwa ng asawa o ano. Galing kasing Masbate yan lumuwas dito dahil nailit ata ang lupa nilang sakahan, namasukang piyon sa akin, e naawa naman ako kahit walang experience sa construction tinanggap ko na rin. Baka kako tinorotot ng asawa sa probinsya kaya nagkaganyan...alam mo na, di nakayanan. kung sakali handa akong i-offer ang tulong ko sa kanya...”

“ano pong tulong?”

“ah, e tsaka na pag-usapan pag napababa na siya.”

“narito pa rin po tayo live sa EDSA-Magallanes sa kanto po ng Pasong Tamo extension kung saan isang lalaki po na tinatayang nasa edad treinta hanggang treinta y singko ang umakyat at nagtatangkang tumalon sa billboard na siyang pinagkakaguluhan ngayon ng mga motorista at sanhi ng buhol-buhol na trapiko. Nakausap po natin ang kanyang dating supervisor sa construction site na, ano nga po ang pangalan nyo sir?”

“Bert po, Norberto Sandejas po...”

Isang malaking kasiyahan sa harap ng kamera ng telebisyon ang nagaganap, maraming mukha ang nakangisi at kumakaway sa harap nito. Umpukan ang mga miron sa likod ng iniinterbyu, mga mukhang sabik sa kamera. Piyesta sa EDSA, piyesta din ang mga taga-media. Nakapagtatakang wala naman talagang ipinagkaiba ang nakikita ng mga taong dumaraan araw-araw sa ilalim ng billboard na ito. Maliban sa lumipat lamang ng “tambayan” ang gusgusing taong ito mula sa ilalim ng billboard na ngayon ay nasa tuktok na.

***

Mistulang isang napakahabang kamay ang mekanikong hagdan ng truck ng bumbero. Sa dulo nito ang isang tila malaking lalagyan na kasya lamang ang isang tao. Umuusad itong unti-unti pilit inaabot ang kinalalagyan ng taong kanina pa tinitingala ng karamihan. Halatang kabado ang taong nakalulan sa dulo ng mekanikong kamay ng truck, makailang humugot ito ng malalim na hinga, kitang-kita ang taas-babang balikat nito habang ang lahat ng mata ay nakatutok at umaantabay sa lahat ng nagaganap. Hindi magkamayaw ang media, nagpapaligsahan at nag uunahan sila ng maiinterbyu, kahit sino basta nagsasalita, tututukan nila ng kamera at susupalpalan ng mikropono.

Pumantay na ang mekanikong kamay ng truck ng bumbero sa mga bakal ng billboard. Kapos ito. mataas ang pagkakayari ng billboard at hindi kayang abutin, halos kalahati lamang. Sa pagkakataong ito kinakailangang akyatin ng kagawad ng pamatay-sunog ang nalalabing taas na di kinaya ng mekanikong hagdan. Lalong kinabahan ang mga nasa ibaba. Natahimik. Nagmamasid.

“Rey, abutin mo ang kamay ko...”

Napalingon si Rey, halatang wala sa sarili. Ngayon lang niya napagtanto na may kasama na pala siya sa taas na kinalalagyan niya. Nagulat at napakislot siya.

“sige na, pwede namang pag-usapan natin ito, wag kang magpapakamatay kailangan ka pa ng asawa at anak mo.”

Parang binuhusan ng malamig na tubig ang mukha ni Rey. Iba ang dating ng salitang “asawa at anak” sa kanya. Parang isang eksena sa pelikulang flashback, nagsusulputang imahe sa utak niya ang mga tagpo na may kaugnayan sa asawa’t anak.

Maya-maya ay inaabot na niya ang kamay sa dumudukwang na miyembro ng pamatay-sunog. Napakalakas ng ihip ng hangin sa itaas, sapat upang lalong mangunyapit ang dalawa sa malamig na bakal ng billboard. Matapang Ngunit nanginginig ang mga kamay ng bumbero habang inaabot ang iniuunat na kamay ni Rey.

“O, ganito ha, ikaw ang aakyat—mag-iingat ka kasi ang sabi may sapak daw ang ulo niyan. Protect yourself at all times, kung hihilahin ka niya at mahuhulog ka mas mabuting bitawan mo siya o alisin mo ang pagkakakapit niya sa iyo.”

Lalong sumasal ang iyak ni Rey. Para itong batang munti na naapi at sa pagkakita ng kakampi ay lalong bumunghalit ng iyak. Iyak na halatang matagal nang kinimkim. Sa oras na ito isa siyang batang munti sa itaas ng puno, hindi makababa at nagpapatulong sa kanyang mga magulang. Humahagulgol.

“you don’t have to risk your life to this shit, at least gagawin natin ang tungkulin natin to rescue him, may media e. Just proceed with the rules of engagement, is that clear?”

Konti na lang magpapang-abot na ang kanilang mga kamay. Pigil hininga ang mga tao sa ibaba, lahat nakatunghay. Nakatitig habang ang iba ay naka hawak sa bibig pigil ang sasabihin, pigil ang hininga.

“ay tang-ina ka gago!”

Nabulalas ng bumbero sa kamuntikang madulas ito habang inaabot ang kamay ni Rey. Sigawan ang mga tao.

“tang-ina ka gago!”

Ang pambansang awit ng katauhan ni Rey. Salitang paulit-ulit niyang naririnig mula pa nung bata siya sa kanyang ama, sa kanyang teacher, sa kanyang kalaro, sa kanyang kaaway, sa mga military na pumatay sa nanay at tatay niya, sa kanyang supervisor, at sa taong ito na nasa kanyang harapan na magliligtas sana sa kanya. “tang-ina ka gago!” “tang-ina ka gago!” “tang-ina ka gago!”

FLASH REPORT

“...sa hindi pa po malamang kadahilanan, isang lalaki na hinihinalang may diprensya sa pag-iisip ang ngayon ay matatagpuang nakahandusay at walang buhay—tumalon sa billboard, narito po at pinagkakaguluhan ng mga nag-uusyoso na siyang lumilikha ng napakalaking trapik sa mga motoristang dumaraan sa kahabaan ng EDSA Magallanes...”

At Lumubog ang Araw sa Kanto ng Tramo

2008-12-30T11:08:00.002+08:00

11: 55 ng gabi.

Maingay ang tila hindi marunong matulog na Lunsod ng Pasay. Paroo’t parito pa rin ang mga taong kanina pa walang sawa sa paglalakad at paghahanap ng kung anu-anong wala naman doon. Nagkalat ang tambak ng basura sa bawat tabi ng kalye, habang nagpipiyesta naman ang mga asong nakatagpo ng makakalkal nila sa pakikipaghabulan sa nakikiagaw na mga langaw, daga at pusa.

Ganito ang nakasusulasok na lunsod na ito, mapag-ampon sa dumi at latak ng lipunan, kumakalinga sa mga ligaw na kaluluwa sa dilim ng gabi. Walang pinagkaiba ang araw at gabi dito, maliban sa dilim at liwanag. Ang mga pader ng establisimentong niluma na ng patung-patong na larawan ng mga mukha ng pulitiko. Ang tanda ng ilampung taong pagnenegosyo ng mga tsinong dito na rin nanirahan.

Mga pamilyang may mga aliping probinsyanong kitang-kita sa pagmumukha ang kakulangan sa pagkain at sweldo ang naglipana sa pang-araw at panggabing komersyo.

Sa araw ay tambakan ang mga kalsada nito ng di-makausad na bulok na mga sasakyan na bahagya mo na lamang Makita dahil sa kapal ng usok at alikabok. Ang nakabibinging businahan at murahan ng mga drayber at pulis. Ang agawan ng cellphone at bag, Ang tutukan ng balisong at lokohan sa timbangan, Ang lantarang tulakan at kalakaran ng shabu, at ng malawakang tayaan ng hweteng. Ang bugbugan ng mga lumpen. Ang mga pulubi at pusakal.

Ang gabing ito naman ang oras ng mga bugaw, Puta at bakla, Ito ang oras ng paninila nila, hanap-buhay. Nanay na kara-karay ang anim na taong gulang na anak at inihahanap ng parokyano, bakla na nagdamit babae at nagtatago sa dilim, mga batang nagtitinda ng yosi at sampagita—sabay alok ng “sir, gusto mo ng babae? Mura lang...” “Hi, Pogi, ‘lika pang-kape lang...”

Gabi hanggang madaling araw rin ang orbit ng mga mas puta pa sa mga puta—ang mga pulis. Sila lang ang may sasakyan na pwedeng tumakbo ng dahan-dahan upang sipatin ang bawat kanto ng kalye. Ganitong oras din sila pwedeng pumarada lamang sa tabi at may lalapit na runner upang maghulog ng balumbon ng pera sa nakabukas na bintana ng mobil nila. Kahit ang mga lamayan sa patay na may sugal ay di nakakaligtas sa kanila. Ganitong oras din sila umiiskor ng bato at nangungursunada ng mahuhulidap nila. Unipormadong holdaper

12:32 ng tanghaling tapat.

Walang direksyon ang lakad niya, ni walang pumapansin sa kanya, maliban na lamang kung napalapit na siya sa isang nilalang na mapapagsino lang siya dahil sa baho at dumi niya. Kalkal...kalkal...basura, kanal, dura, sipon, tae.

Maswerte pa ang aso marunong umamoy ng basurang may pagkain, kaya minsan nauunahan siya. Mailap ang mata niya, minsan may sinisipat sa kalayuan, minsan naman yuyukod sa pagdaan ng sasakyan sa harapan.

Sa kainitan ng araw sa tapat ng detachment at sa kabilang kalye lamang ng Taft Avenue, malapit sa Aglipayan Church ang tambayan niya. Habang ang lahat ay abala, siya naman ay bubulong-bulong lamang na mag-isa, ngingiti habang naghihinguto.

“kuya, pengeng piso lang, sige na...”

“kuya pang-kain lang..akin na lang yang siopao mo...”

“Tang-ina umalis ka nga dyan! Sipain kita e”.

“Manang ano ba ito? Tang-ina kumakain ako e...”

“hoy! Kayong mga hindot kayo, umalis nga kayo dyan!”

“malas kayo sa negosyo ko e! Asan bang mga magulang nyo?”

“putang-ina nyo! Andamot nyo!”

sabay karipas ng takbo ang tatlong gusgusing magkakapatid.

Hindi pala nakakapagtaka kung bakit ang mga batang pulubi ay may malalaking kamiseta. Hindi siguro dahil wala silang maisuot na iba, kundi para maitago ang mga kamay nilang may hawak na solvent habang sinisinghot ito.

Mas masarap ito kaysa sa pagkain, mas mura din ito kaysa ulam at kanin. Dito hindi lang gutom ang nawawala at nalilimot maging ang panggugulpi ng nanay at pangagahasa ni tatay nalilimutan din.

Tumawid sila ng kalye sa harap ng simbahan ng Aglipay upang usyosohin ang taong-grasang kanina pa nagmamasid lang ang mga matang gutom sa paligid.

“mare, bakit ba dito pa tumambay yan? Abay malas sa negosyo yan e.”

Aba, ewan ko dun ko madalas Makita sa kanto ng Tramo yan e bakit nandito?”

“wala tuloy kumakain sa gotohan ko...”

“paalisin mo kasi!”

“gaga, e kung magwala yan? Mamaya manakit yan e...”

5:26 ng hapon.

Uwian na ng mga nagtatrabaho sa pabrika, sa opisina at sa eskwela. Unti-unti nang nabubuhay ang mga ilaw ng mga bahay-aliw. Ang mga puta, sariwa na ang mga kolorete sa mukha. Maaga magbukas ang ilang bahay-aliw sa Pasay lalo pa’t magpapasko—para makarami ng parokyano siguro. At dahil sabay din ito sa pag uwi ng mga empleyado, madalas daan muna dito ang mga bagong sweldo para makapag banlaw muna ng ilang bote at makahimas sa suso.

Nagmamadali din si Chief, may convention ang NAPOLCOM sa Philippine Plaza hotel. Trapik, di umuubra ang busina at wang-wang niya sa pagmumura ng ilang bodyguard niya sa kotseng pula na kinalululanan nila. Kinakailangan pang maglabas ng baril sa bintana ng mga amuyong niya para mapansin ng ilang driver upang katakutan at bigyan sila ng daan.

Kanto ng Tramo at Libertad St. Isang kanan na lang at palabas na ng Harisson natrapik pa...hinto...antay...init...ingay.

Tatlong umaalingawngaw na putok ng baril ang pumailanlang, mula sa harapan ng kotseng pula. Apat mula sa tagiliran sa kanan, dalawa sa likuran. Sumaliw sa usok ng sasakyan ang usok ng pulbura. Bahagyang nalunod ang putok sa ingay ng paligid. Himinto ang marami, takbuhan ang mga vendor ng yosi, nadapa ang batang nag-uusyoso—nagulantang ang lahat.

Ang kaninang nagmamadaling maglakad na taong-grasa ay may tangan-tangang supot. Kakaiba ang kilos niya, mahahaba ang hakbang sa maiilap na mata, halos tatlong minuto lamang ng nagmamadaling lakad-takbo ang Taft Avenue hanggang kanto ng Tramo.

Nagkalat ang utak sa basag na windshield. Hawak pa sa kamay ang binunot na 9mm, ni hindi man lang naiputok. Bukas ang pintuan sa gawi ng driver. Lungayngay ito duguan walang buhay habang nakanganga pa ang bibig. Sa likuran naman ang Chief. Namatay sa kanyang natural na posisyon—parang natutulog lang sa pagkakaupo, habang tigmak ng dugo ang nakayukayok niyang sintido at umaagos, pumapatak ang dugong may kasamang utak sa malaki niyang tiyan.

Nagulat ang lahat, hindi dahil sa patayan—sanay na ang mga taga Pasay dito, kundi sa eksenang nagsasalita ang taong-grasa sa harapan ng mga usyusero’t usyusera. Parang pari sa gusgusing abito ang kanilang nasasaksihan.

“Si Police Chief Medardo Castillo ay may utang na dugo sa sambayanan, at ang inyong nasaksihan ay ang kanyang pagbabayad-utang sa kanyang mga kasalanan, kasama ang kanyang mga galamay. Pinaka tampok dito ay ang pagdukot, pangagahasa at pagpatay sa ilang obrerong nagwewelga sa Republic Cooking Oil. Mangyari lamang po na bumalik kayo sa inyong mga ginagawa at hayaang maihain ang tuluyan ang hustisyang bayan.”

Namangha ang lahat, di sila sanay na may Taong-grasang nagsasalita ng matatas at may mala-rebolusyunaryong kaisipan, habang may tangan na baril sa kanang kamay nito. Ang dalawa nitong kasama ay abalang namumudmod ng polyetong naglalaman ng pagkundena sa nasabing opisyal.

“Mabuhay ang Bagong Hukbong bayan! Mabuhay ang ABB!”

Parang kidlat sa bilis sa gitna ng bagyong naglaho ang tatlong kaluluwa, sa naiwang bakas na duguan at amoy pulbura, sa mataong sulok ng Tramo at Libertad, sa maingay at maalinsangang lunsod, sa kalyeng tigmak ng maitim-pulang dugo, sa mga basyo ng bala at basag na bungo. Dito sa Tramo lumubog ang araw ng dapit-hapong iyon.

Pasko sa Freedom Island

2008-12-28T00:46:00.004+08:00

Kung napapagawi kayo o nakatira sa Bacoor Cavite, malamang dumadaan kayo ng Coastal Road. Ito kasi ang tahanan ng unang di malilimutang pasko ko. Hindi sa Coastal Road mismo, kundi sa Freedom island.

Aakalain mong isla ng paraiso sa pangalan pa lang, kung saan may matatayog na mga puno, kagubatan, mga ligaw na hayop at may batis na pagka linis linis—mali!

Ang Freedom Island ay tinawag na Freedom Island, kasi ang mga nakatira doon ay mga dating iskwater ng Maynila. Sabagay, Iskwater pa rin naman ang tawag sa kanila ngayon. Nag migrate sila sa islang ito matapos ragasain ng mga buldoser ang kani-kanilang tahanan sa ibat-ibang panig ng Maynila at ibang pang karatig pook.

Namatayan ang iba sa kanila, nawalan ng trabaho pero ano bang magagawa? Sa patuloy na pakikihamok sa kapalaran at sa ilang inisyatiba ng ilang progresibong grupo nagkaisa ang mga maralitang-lungsod na ito na sakupin ang tiwangwang na “isla” na tanaw mula sa Coastal Road. Gamit ang Bangka, wala pang sampung minutong sagwan mararating mo na ang isla ng kalayaan.

Hindi ko lang matandaan kung bakit nga ba Freedom Island ang tawag nila dito. Walang pinag iba ito sa tipikal na squatter’s colony ng Smokey Mountain sa Maynila at Payatas sa Quezon city. Naririto pa rin ang mala kalansay na istraktura ng mga bahay—kung matatawag ngang bahay.

Mga batang walang salawal at nagtatakbuhan sa lupang mabato. Mga yerong bubong na kinakalawang, tagpi-tagping dingding na umiindayog sa ihip ng hangin.

Ang sabi sa akin, tinawag itong Freedom Island, kasi dito nila natagpuan ang kalayaan nila laban sa pambubuldoser ng lokal na pamahalaan. Paano nga naman makakalusong sa tubig ang buldoser upang maabot sila? Minsan daw ay may nagtangka na demolition team upang lapitan at paalisin na naman sila, sinalubong daw ng mga kalalakihan doon—sa tubig pa lang ay pinagtataob ang mga Bangka ng nakasalubong na tauhan ng gobyerno at muntikan ng malunod ang mga ito.

***

Unang exposure ko ito, parte ng community organizing. Ang pag-oorganisa kasi walang pinipiling oras, kung kalian ka kailangan ng masa dapat nandun ka. Kailangang makausap ang isang Lider ng maralitang-lungsod sa Freedom Island para sa isang malakihang pagpupulong.

Tatlo kaming lumulan sa Bangka bisperas ng pasko. Nagdidilim na ang paligid, dumudungaw ang buwan sa likod ng maitim na ulap sa mahalumigmig na hanging dulot na nalalapit na kapaskuhan. Nakakatakot tanawin ang maitim na tubig, na nahahawi sa pag gaod ng Bangka, nakakatakot ang lalim ng kawalan sa gitna ng dilim, kaya’t minabuti ko na lamang tumanaw sa kalayuan, sa anino ng mga abuhing kabahayan ng isla.

Tanaw sa di kalayuan ang dagitab ng iilang gaserang nakasindi sa bawat bintana ng kabahayan. Tanaw na din ang iilang aninong unti-unting nagkukumpulan sa baybayin ng isla—tanda na hinihintay nila ang aming pagdating. Pagsampa, isang mabuto at kalyuhing kamay ang agad na umunat at bumati sa akin.

“maligayang pag dating mga kasama”
“salamat po, Ka Obet, kamusta po kayo?”
“ayos naman, halina kayo sa bahay ko.”

***

Hindi ako maaaring magkamali, dalawang metro kuwadrado lamang ata ang sukat ng tahanan ni Ka Obet. Pinapasok niya kami. Direct to the point ang bahay niya, walang paligoy-ligoy pa, ibig sabihin lamesang kainan agad. Wala nang sala, komedor o lababo, yun na yun.Isang lugar para sa lahat. Pinaupo niya kami sa gilid ng mesang naiilawan ng isang gasera. Ang paligid ay tila isang kahon ng pinag tagpi-tagping kahoy sa isang kalawanging bubong.

Mahina man ang liwanag ng nag-iisang gasera sa gitna ng lamesa, lumalagos naman ang liwanag nito sa mga butas at siwang ng dingding ng kabahayan. Habang nangungusap ang malaking kalendaryo na may pitong kabayo at nagsasabing “God Bless Us, Almendrez Family.” Sa gawing labas na ang komedor, kasi naroon ang maiitim na kaldero at kawali, beterano sa pugon at kahoy na gatong. Ewan kung saan ang banyo nila, di ko na pinagkabalahang alamin.

Ang Ipinagtataka ko lang ay kung bakit hindi pumasok sa bahay si Ka Obet. Nandun lamang siya sa labas habang nakatunghay sa bintana sa ilang minutong kwentuhan at kamustahan namin. Ipinakilala niya ang asawa niya, nandun din dumungaw lamang sa bintana mula sa labas. Ang mga anak niya, ang bunso ay si Benok--ayun at pilit inaangat ang ulo sa pagdungaw sa bintana ng ipakilala siya. Ang nagdadalaga niyang panganay, si Grace ay sumilip lamang bahagya mula rin sa labas ng bahay ng tawagin at ipakilala siya. Ang panganay na lalaking anak ni Ka Obet si Rey, ay isang Kadre na.

Tsaka ko lang natantya na hindi nga pala kami kakasya sa loob ng bahay kung papasok pa sila at makikipag siksikan, kaya’t ayun, nasa labas silang lahat kasi may bisita. Namula ako at napahiya. Sila pa ang maybahay sila pa ang nasa labas ngayon upang pagbigyan ang mga bagong salta.

“Lydia, paki hain na nga ng makakain na sila”
“Yeheey! Kakain na!”
“Tanga, hindi ka pa, sila munang mga bisita”
“Tay, o, sabi ni ate di pa daw ako kain?”
“’maya konti anak ha...”

Parang dinudurog ang puso ko, naiinis at nahihiya ako. Gusto kong tumayo at lumabas ng bahay. Naramdaman ito ni Ka Obet at ng P.O. ko.

“kailangan ninyong kumain muna, kasi mahaba

-haba ang pulong. Isa pa may inihandang cultural presentation daw ang mga kabataan dito mamaya sa basketball court, may sayawan pa at imbitado kayo.”

***

Pag Pultaym Tibak ka lagi kang gutom. Kape at yosi lang kasi ang laging laman ng tiyan ng mga tibak.
Inihain ang isang malaki-laking pritong isda. Malapad ito kaysa sa karaniwan, tumulong na din kaming maghanda ng hapag, ayaw naming kami lamang ang kakain.

“kayo na muna ang mauna, mamaya na kami...”

Pagpupumilit ni Ka Obet.

“ilang minuto na lang kailangan nyo at nang makapunta na sa purok uno”

Naupo na kami at nagsimulang kumain. Masarap kumain sa ganito kaginaw na paligid. Wala mang kubyertos, mas mainam na ang magkamay. Talo pa rin ng gutom ang hiya. Sa kamal-kamal na subo ng kaning malata-lata, nalunod ang kanina pa di matapos-tapos na diskusyon kung paano patatakbuhin and plenaryo. Inabot na ng kakukurot namin sa pritong isda ang hangganan ng laman nito. Sa parteng ulo na lamang may kaunting laman.

Nagkatinginan kami ni Jong, ang kasama ko. Naunahan ko siya at akmang babaligtarin ko na ang pritong isda ng mula sa labas narinig ko ang tinig ng anak ni Ka Obet, sumisigaw, tila may kung anong pangyayari na nagaganap sa labas. Maliit ang tinig na nanginginig.

“Naaaaaaaay! Binaligtad na nilaaaa!”

“naaaay!”

Naumid ako. Nagkatinginan kami. Kanina pa pala nakasilip sa butas ng dingding si Benok, ang bunso ni Ka Obet. Kanila pala ang kabilang parte ng isda na inihain.

Di ko alam kung matutunaw ba sa tiyan ko ang kinain ko. Nagkatawanan na lamang kami. Si Ka Obet nahihiya sa amin, muntik nang batukan ang bunso niya.

Maya-maya’y nasa labas na kami matapos magligpit at maghugas ng kinainan. Habang nagyoyosi, panay ang pasalamatan at patuloy ang kamustahan. Nang lingunin ko ang barong-barong—si Benok nakapatong pa sa silya dumudukwang sa isda.

Natatawa ako at napapahiya sa sarili ko. Isang pamilyang halos walang makain ang nagpakain sa amin ng gabing iyon, hindi alintana kung may matitira sa kanila, sa natatangi nilang Noche Buena ng paskong iyon.